پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 مقالات آماده انتشار 2026 04 22 The Non-Visual Effects of Natural Light on the Elderly in Personal Housing: A Systematic Review مرور سیستماتیک بر تاثیرات غیربصری نور طبیعی بر سالمندان در مسکن شخصی 242594 10.22034/bagh.2026.524819.5860 FA آذین تجلیل دانشجوی دکتری تخصصی، گروه هنر و معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال،تهران،ایران. 0000-0001-6283-1895 مهناز محمودی زرندی دانشیار گروه معماری، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0003-3623-1874 فاطمه مهدیزاده سراج استاد دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران 0000-0001-6103-5504 مرضیه هومانی راد استادیار گروه معماری، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران. 0000-0003-3033-6966 Journal Article 2025 07 30 In contemporary research, the significance of natural light in the lives of the elderly has transcended mere visual considerations. Studies indicate that daylight profoundly influences circadian rhythm regulation, sleep quality improvement, depression reduction, and cognitive function enhancement in elderly individuals. However, a comprehensive understanding of the non-visual effects of natural light, particularly in home environments and personal residences, remains incomplete. This study aims to systematically review scientific literature on the non-visual effects of natural light on the elderly in individual housing, identifying research trends while delineating existing dimensions and gaps in the field. The research methodology follows a systematic review approach, utilising national and international academic databases. Keywords such as natural light, elderly, non-visual effects, personal housing, and circadian rhythm were searched within 2000 to 2024, with inclusion and exclusion criteria applied for data refinement. A scientometric approach was also employed, leveraging VOSviewer software to identify high-frequency keywords and co-citation networks. Findings indicate that natural light, particularly during morning hours, plays a pivotal role in regulating the sleep-wake cycle of the elderly, contributing to improved sleep patterns, increased alertness, and reduced depressive symptoms. Moreover, optimal architectural design—incorporating well-positioned windows, skylights, and appropriate spectral lighting—can enhance cognitive performance and mental well-being in elderly individuals within their homes. The results underscore that natural light is one of the most influential environmental factors affecting elderly health and should be optimally integrated into residential architectural design. Ensuring adequate daylight exposure and carefully controlling its intensity and spectrum can serve as fundamental strategies to enhance the quality of life for the elderly and mitigate age-related disorders. امروزه اهمیت نور طبیعی در زندگی سالمندان، فراتر از جنبه‌های بصری صرف، مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش‌ها حاکی از آن است که نور روز بر تنظیم ریتم شبانه‌روزی، بهبود کیفیت خواب، کاهش افسردگی و ارتقای عملکرد شناختی سالمندان تأثیری عمیق دارد. بااین‌حال، هنوز خلأهایی در شناخت جامع اثرات غیربصری نور طبیعی، به‌ویژه در محیط خانگی و مسکن شخصی سالمندان، وجود دارد. هدف این پژوهش، بررسی سیستماتیک منابع علمی مرتبط با اثرات غیربصری نور طبیعی بر سالمندان در خانه‌های شخصی است تا ضمن شناسایی روندهای پژوهشی، ابعاد و خلأهای موجود را نیز تبیین نماید. روش پژوهش به‌صورت مرور سیستماتیک و با استفاده از پایگاه‌های علمی داخلی و خارجی انجام شد. کلیدواژه‌هایی مانند «نور طبیعی»، «سالمندان»، «اثرات غیر بصری»، «مسکن شخصی»، «ریتم شبانه‌روزی» در بازۀ زمانی 2000 تا 2024 جست‌وجو و بر اساس معیارهای ورود و خروج پالایش شد. همچنین، از رویکرد علم‌سنجی و نرم‌افزار VOSviewer برای شناسایی کلیدواژه‌های پرتکرار و شبکه‌های هم‌استنادی استفاده گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد نور طبیعی، به‌ویژه در ساعات صبحگاهی، نقش کلیدی در تنظیم چرخه خواب‌وبیداری سالمندان ایفا می‌کند و موجب بهبود خواب، افزایش هوشیاری و کاهش علائم افسردگی می‌شود. از سوی دیگر، طراحی مناسب پنجره‌ها، نورگیرها و استفاده از طیف نوری مطلوب، می‌تواند در مسکن شخصی سالمندان به بهبود عملکرد شناختی و سلامت روان آنان کمک کند. نتایج بیانگر آن است که نور طبیعی، یکی از مؤثرترین عوامل محیطی در سلامت سالمندان محسوب می‌شود و در طراحی معماری منزل آنان باید به‌شکل بهینه لحاظ گردد. تأمین کافی نور روز و کنترل متناسب شدت و طیف آن، می‌تواند گامی اساسی برای ارتقای سطح کیفی زندگی سالمندان و پیشگیری از اختلالات مربوط به افزایش سن باشد.