پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 مقالات آماده انتشار 2026 05 11 Identification of Productivity-Oriented Architectural Characteristics of Heavy Industrial Complexes in Iran within the Framework of Industry 5.0 Based on Expert Consensus شناسایی ویژگی‌های معماری بهره‌ورانه مجموعه‌های صنعتی سنگین ایران در بستر موج پنجم صنعت بر پایه اجماع خبرگان 243376 10.22034/bagh.2026.561097.5937 FA فرجاد بازقندی گروه معماری ، دانشکده هنر معماری، دانشگاه هنر ، اصفهان،ایران مجید صالحی نیا گروه معماری،دانشکده هنر معماری، دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار ،ایران عباس جهانبخش گروه معماری ، دانشکده هنر معماری، دانشگاه هنر ، اصفهان،ایران حسین سماواتیان گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2025 11 23 1. Problem Statement<br>The global transition to the fifth industrial revolution (Industry 5.0) necessitates a re-evaluation of industrial space architecture. Productive architecture, by aligning spatial design with production processes, enhancing workplace quality, and leveraging smart technologies, can significantly boost the productivity of heavy industries. However, many of Iran’s heavy industrial complexes still grapple with challenges such as physical obsolescence, spatial structure misalignment with production systems, and poor adaptability to technological advancements.<br>2. Research Objectives<br>This paper aims to propose an architectural design model for productive spaces tailored to the requirements of Industry 5.0.<br>3. Research Methodology<br>This study employed a qualitative approach utilizing a two-round Delphi technique. In the first round, initial indicators were extracted through a systematic literature review, and a proposed theoretical framework was developed. In the second round, the perspectives of 23 experts in industrial architecture and productivity were gathered and evaluated over two stages, with indicators finalized based on an 80% consensus criterion.<br>4. Conclusion<br>The findings led to the identification of 19 key indicators across three main axes: (1) space ownership and operational models, (2) technical, technological, and energy considerations, and (3) spatial planning and functional organization. Consequently, a conceptual model for the productive architecture of Iran’s heavy industries within the context of Industry 5.0 was defined. The results of this research can serve as a foundation for designing and regenerating the country’s industrial spaces, contributing to enhanced productivity, sustainability, and improved workplace quality in heavy industries. بیان مسئله<br>گذار جهانی به موج پنجم صنعت، ضرورت بازاندیشی در معماری فضاهای صنعتی را آشکار ساخته است. در این میان، معماری بهره‌ورانه می‌تواند با انطباق طراحی فضایی با فرآیندهای تولید، ارتقای کیفیت محیط کار و بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های نوین، زمینه افزایش بهره‌وری صنایع سنگین را فراهم آورد. با این حال، بسیاری از مجموعه‌های صنعتی سنگین ایران همچنان با چالش‌هایی نظیر فرسودگی کالبدی، عدم هماهنگی ساختار فضایی با نظام تولید و ضعف در انطباق با تحولات فناورانه مواجه‌اند.<br>اهداف پژوهش<br>مقاله حاضر با هدف ارائه الگوی طراحی معماری بهره‌ورانه متناسب با الزامات موج پنجم صنعت انجام شده است.<br>روش پژوهش<br>این مطالعه با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از فن دلفی دو‌مرحله‌ای صورت گرفت. در مرحله نخست، شاخص‌های اولیه از طریق مرور نظام‌مند ادبیات پژوهش استخراج و چارچوب نظری پیشنهادی تدوین شد. در مرحله دوم، دیدگاه‌های ۲۳ نفر از خبرگان حوزه معماری صنعتی و بهره‌وری گردآوری و طی دو مرحله ارزیابی، شاخص‌ها بر اساس معیار اجماع ۸۰ درصد نهایی شدند.<br>نتیجه‌گیری<br>یافته‌ها منجر به شناسایی ۱۹ شاخص کلیدی در سه محور اصلی شامل: (۱) الگوهای مالکیت و بهره‌برداری از فضا، (۲) ملاحظات فنی، تکنیکی و انرژی، (۳) برنامه‌ریزی فضایی و سازمان‌دهی عملکردها شد. بر این اساس، مدل مفهومی معماری بهره‌ورانه صنایع سنگین ایران در بستر موج پنجم صنعت تبیین گردید. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای طراحی و بازآفرینی فضاهای صنعتی کشور فراهم آورد و در جهت ارتقای بهره‌وری، پایداری و بهبود کیفیت محیط کار در صنایع سنگین مؤثر واقع شود.