باغ نظر

ناپایداری رسانه‌ای؛ نسبت بازنمایی رسانه و پایداری محیط (با تمرکز بر تحول معنایی جزیرة هرمز)

https://doi.org/10.22034/bagh.2024.429446.5511
دوره 21، شماره 132
خرداد 1403
صفحه 31-42
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده

مرتضی همتی

دکتری معماری منظر، دانشکدۀ معماری پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده
بیان مسئله: رسانه به‌عنوان یکی از قدرتمندترین ابزار معاصر در انتقال و تولید معنا نقش غیرقابل‌انکاری در جهت‌دهی به صنعت گردشگری ایفا می‌کند. در دهة اخیر با بازنمایی گستردة تجربة «سفر هرمز» در رسانه‌های اجتماعی و هم‌چنین تبلیغات وسیع رسانه‌های گردشگری، موجب شده تا روایتی رسانه‌ای که مبتنی بر خوانش بستر نیست به «روایتی فراگیر» بدل شود. تجربة سال‌های اخیر بیانگر آن است که این روایت به بازتولید خرده‌فرهنگ‌های رسانه‌ای غیربومی منجر شده و به‌ مرور معنای هرمز را که محصولی تاریخی از تعامل ساکنین با محیطشان بوده متحول کرده‌ و سبب «دو فضایی‌شدن» روایت فرهنگی هرمز شده ‌است. از سویی پایداری به‌عنوان دانشی که در پی حفظ ارزش‌های بستر است با معرفی مفهوم «گردشگری پایدار»، به ارزیابی اثرات صنعت گردشگری می‌پردازد.
هدف پژوهش: این جستار به‌دنبال آن است که به نسبت بازنمایی رسانه و پایداری محیط به‌عنوان امری معاصر و اثرگذار بپردازد. فراتر از آن با توجه ‌به آن‌که وجود دو جریان فرهنگی متعارض به تنازع فرهنگی منجر شده ‌است.
روش پژوهش: این پژوهش در پی آن است که با روشی کیفی و با اتکا به داده‌های کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی، اثرات بازنمایی رسانه‌ای‌ِ جزیرة هرمز را از منظر گردشگری پایدار ارزیابی کند و هم‌چنین با فرض تداوم شرایط موجود، به پیش‌بینی آیندة نزاع معنایی هرمز بپردازد. 
نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش بیانگر آن است که رویکرد حاضر رسانه‌ای -که مبتنی بر امر گردشگری است- را می‌توان ضد پایداری ارزیابی کرد که موجب می‌شود در فضایی دو فرهنگی، بومیان و گردشگران هرمز را به دو شکل متفاوت خوانش کنند و هرمز از طریق دو روایت متعارض که از بن موجب شکل‌گیری «دو مکان» متفاوت می‌شود، تفسیر شود. هم‌چنین برمبنای نظریة «ساخت اجتماعی واقعیت» می‌توان پیش‌بینی کرد که با گسترش جریان رسانه‌ای غیربومی، به‌دلیل ساختار اقناع‌گرایانة آن، این قرائت می‌تواند بر روایت‌ متعارض خود تفوق یابد و به برساخت غالب از هرمز بدل شود.

کلیدواژه‌ها

رسانه
شبکه‌های اجتماعی
روایت
فرهنگ بومی
گردشگری پایدار

عنوان مقاله English

Media Unsustainability; The Relationship between Media Representation and Environmental Sustainability (The Semantic Evolution of Hormoz Island)

نویسنده English

Morteza Hemmati
Ph.D. in Landscape Architecture, Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
چکیده English

Problem statement: Media, one of the most powerful contemporary means of conveying and producing meaning, plays an irrefutable role in promoting the tourism industry. Over the last decade, the extensive representation of the “Journey to Hormoz” experience on social media, along with the extensive advertising of tourism media, has resulted in a media narrative that is not based on the reality of the context and has become an “overarching narrative.” The experience of recent years shows that this narrative, which has led to the reproduction of non-native media sub-cultures, has gradually transformed the meaning of Hormoz, which was a historical product of the interaction of the residents with their environment, and has caused the cultural narrative of Hormoz to become “dual.” On the other hand, sustainability, as a knowledge that seeks to preserve values by introducing the concept of “sustainable tourism,” evaluates the effects of the tourism industry.
Research objective: This essay seeks to deal with media representation and environmental sustainability as contemporary and influential issues. Moreover, the existence of two conflicting cultural currents has led to cultural conflict. 
Research method: This research seeks to evaluate the effects of media representation of Hormoz Island from the perspective of sustainable tourism by employing a qualitative method based on literature and field observations. The assumption is that the prolongation of the existing conditions will encounter Hormoz with semantic conflict. 
Conclusion: The findings of this research indicate that the current media approach, which is based on tourism, can be evaluated as anti-sustainable. In other words, the duality in cultural space can make locals and tourists read Hormoz in two different ways, and two conflicting narratives of Hormoz can contribute to the formation of “two different places.” Also, based on the theory of “social construction of reality,” it can be predicted that due to the persuasive logic of non-native media, which is predominant, this reading can prevail over its conflicting narratives and become Hormoz’s dominant construction.

کلیدواژه‌ها English

  • Media
  • Narrative
  • Native Culture
  • Social Networks
  • Sustainable Tourism
اعتمادآنلاین (بی.تا). چهره آشفتۀ هرمز با هیپی‌ها. اعتمادآنلاین، تاریخ مراجعه: 20 بهمن 1401 در آدرس: https://www.etemadonline.com/tiny/news-406080.
اینگلیس، فرد. (1377). نظریۀ رسانه‌ها (ترجمۀ محمود حقیقت کاشانی). مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش رسانه‌ای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
برک، آگوستن. (1387). منظر، مکان، تاریخ. باغ نظر، 5 (9)، 81-90.
برک، آگوستن. (1392). آیا مفهوم منظر متحول می‌شود؟. منظر، 5 (23)، 25-27.
بشیریه، حسین. (1379). نظریه‌های فرهنگ در قرن بیستم. مؤسسة فرهنگی آیندۀ پویان.
بل، سایمون. (1394). منظر: الگو، ادراک و فرایند (ترجمۀ بهناز امین‌زاده). انتشارات دانشگاه تهران.
بهرامی، فرشاد و همتی، مرتضی. (1399). منظر تاب‌آور: مفهومی غیرمنظری، بررسی و ارزیابی تعاریف موجود در حوزۀ تاب‌‌آوری منظر، مرور فشردۀ ادبیات نظری. منظر، 12 (50)، 40-49. doi: 10.22034/manzar.2020.218060.2032.
بهروش، پویا. (1398). هیپی‌های هرمز، نگاهی گذرا. ویرگول، تاریخ مراجعه: 20 بهمن 1401 در آدرس: https://vrgl.ir/g6WiI.
بودریار، ژان. (1380). فرهنگ رسانه‌های گروهی (ترجمۀ شیده احمدزاده). فصلنامة ارغنون، 7 (19)، 112-117.
پوراحمد، احمد؛ قرخلو، مهدی؛ دربان آستانه، علیرضا و پورقربان، شیوا. (1395). تحلیل ظرفیت‌های گردشگری جزیرۀ هرمز با تأکید بر کاربری دانشگاهی. پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، 7 (13)، 95-113.
جایکا (سازمان همکاری‌های بین‌المللی ژاپن). (1399). پروژۀ طرح جامع توسعۀ پایدار جامعه‌محور جزیرۀ قشم به سوی جزیرۀ زیست‌محیطی در جمهوری اسلامی ایران. سازمان منطقۀ آزاد قشم.
حسینی، سید عبدالرضا. (1401). روزی‌خوری: سه‌پاها، روحیۀ اقتصادی و طبقات اجتماعی هرمز. نامۀ انسان‌شناسی، 19 (34)، 73-102.
حقی، محمدرضا، و حیدرزاده، احسان. (1401). عوامل پیشران در تحقق گردشگری پایدار شهری با رویکرد اکوتوریسم (نمونة موردی: شهر خوانسار). گردشگری و توسعه، 11(2)، 19-36. doi: 10.22034/jtd.2021.285189.2338 
خبرگزاری مهر (بی.تا). مراجعه در 9 بهمن 1401 در آدرس:  https://www.mehrnews.com/news/4261950.
دهدار، مهدی. (1392). مهمانان ناخوانده در کمین افسون‌های جزیرۀ رنگین‌کمانی. ایسنا. تایخ مراجعه: 6 بهمن 1401. قابل دسترس در: https://www.isna.ir/news/khalijefars-19295
زاهدی درخانه، فرزانه. (1393). فعال‌سازی جزیرۀ هرمز در جهت توسعۀ گردشگری با استفاده از مدل SWOT. اولین همایش بین‌المللی علمی راهبردی توسعۀ گردشگری جمهوری اسلامی ایران، چالش‌ها و چشم‌اندازها. مشهد، ایران.
سبک‌رو، دلارام؛ همتی، مرتضی و متدین، حشمت‌الله. (1401). قیاس و ارزیابی مبانی رابطة انسان و طبیعت در دانش اکولوژی و منظر. منظر، 14 (60)، 30-37. doi: 10.22034/manzar.2022.277940.2125
سوافیلد، سایمون. (1395). نظریه در معماری منظر (ترجمۀ محسن فیضی). دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
سیدمن، استیون. (1392). کشاکش آراء در جامعه‌شناسی (ترجمۀ هادی جلیلی). نشر نی.
ضیایی، محمود و عباسی، دیاکو. (1397). چالش‌ها و رویکردهای توسعۀ گردشگری پایدار: از نظریه تا عمل. برنامه‌ریزی و توسعۀگردشگری، 7(24)، 8-37. doi: 10.22080/jtpd.2018.1822 
کیانی، سجاد و کیانی، واحد. (1398). مقایسۀ تحلیلی قشم و آنتالیا به‌منظور ارائۀ راهبردهای توسعۀ گردشگری. انسان و محیط‌زیست، 17 (4)، 47-65.
کشوری، زهرا. (1399). چهرۀ آشفتۀ هرمز با هیپی‌ها. روزنامة ایران، شماره 7351، انتشار: ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۹.
گلی، آرمین؛ قلی‌پور سلیمانی، علی و دل‌افروز، نرگس. (1400). نقش قدرت داستان‌سرایی رسانه‌های اجتماعی و سنجش ابعاد آن در توسعۀ مقاصد گردشگری. مطالعات مدیریت گردشگری، 16 (54)، 375-409. doi: 10.22054/tms.2021.12797
فرجی، امین و گلستانی، مریم. (1398). بررسی تأثیر سرمایۀ اجتماعی در توسعۀ پایدار گردشگری با نقش تعدیل‌گری اثرات گردشگری (مورد مطالعه: جزیرۀ هرمز). دومین همایش ملی سرمایۀ اجتماعی و توسعۀ پایدار. قم، ایران.
قدمی، محسن. (1394). آسیب‌شناسی چالش‌های توسعۀ پایداری گردشگری. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 8(1)، 85-97.
قربان‌پور، مریم، مولوی، مهرناز، و زالی، نادر. (1398). ارزیابی ابعاد زیست‌محیطی مؤثر بر تحقق گردشگری پایدار (مطالعه موردی: رودخانه زرچوب شهر رشت). فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 14(47)، 289-323. doi: 10.22054/tms.2019.10617 
عاملی رنانی، سعیدرضا. (1394). مقدمه در درآمدی بر رسانه‌های نوین و فرهنگ مجازی. پیرامود کی. نایار. مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما.
علی‌محمدی، محبوبه. (1399). هدایت‌گری رسانه و شناخت مخاطب؛ پهنه‌ای متکثر و چالش‌زا. مطالعات هنر و رسانه، 2 (3)، 57-85.
لیتل‌جان، استیفن. (1384). نظریه‌های ارتباطات. (ترجمة سیداکبر میرحسینی و مرتضی نوربخش). انتشارات جنگل.
مثنوی، محمدرضا؛ متدین، حشمت‌الله؛ صابونچی، پریچهر و همتی، مرتضی. (1400). تحلیل مفهوم منظر و رویکرد منظر از سطح نظری تا عرصۀ اجرایی: مرور ادبیات نظری. منظر، 13 (57)، 22-37. doi: 10.22034/manzar.2021.283818.2128.
محبتی، محمد؛ روستا، حسین؛ ویسی، رضا و احمدی، سجاد. (1397). راهبردهای توسعۀ ژئوتوریسم مورد: غار نمکی قشم. جغرافیا و مطالعات محیطی، 7 (27)، 93-106.
مرلوپونتی، موریس. (1400). جهان ادراک (ترجمة فرزاد جابرالانصار). انتشارات ققنوس.
مک‌لوهان، هربرت مارشال. (1377). برای درک رسانه‌ها (ترجمۀ سعید آذری). مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش رسانه‌ای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
منصوری، سید امیر. (1389). چیستی منظر شهری. منظر، 2 (9)، 33-30.
مهدی‌زاده، سید محمد. (1400). نظریه‌های رسانه اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی. نشر همشهری.
میسون، پیتر. (1387). گردشگری؛ اثرات، برنامه‌ریزی و مدیریت (ترجمۀ روزبه میرزایی و پونه ترابیان). ترمه.
نادعلیان، احمد. (1400). فضای چندفرهنگی جزیرۀ هرمز 1400 از نگاه احمد نادعلیان. نادعلیان، تاریخ مراجعه: 20 بهمن 1401قابل دسترس در: https://nadalian.com/ فضای-چند-فرهنگی-جزیره-هرمز 1400-از-نگاه-احمد-نادعلیان.
ناصرنصیر، الهه و پرورش، حسین. (1399). ارزیابی ریسک‌های زیست‌محیطی فعالیت‌های گردشگری به روش تجزیه و تحلیل حالات شکست زیست‌محیطی و اثرات آن (EFMEA) در راستای مدیریت پایدار گردشگری (مورد مطالعه: جزیرۀ هرمز). مطالعات مدیریت گردشگری، 15 (52)، 345-372. doi: 10.22054/tms.2020.39182.2078.
نصراللهی، زهرا و موسی بیکی ده‌آبادی، فریده. (1394). تحلیل اهمیت‌ـ عملکرد گردشگری پایدار: با استناد بر عوامل زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی. نشریه گردشگری شهری, 2(1)، 45-59. doi: 10.22059/jut.2015.54065.
نوربرگ-شولتس، کریستیان. (1389). روح مکان: به ‌سوی پدیدارشناسی معماری (ترجمة: محمدرضا شیرازی). تهران: انتشارات رخ‌داد نو.
نیک‌بین، مهنا و کرمی، مهرداد. (1391). بررسی پایداری اجتماعی فرهنگی توسعۀ گردشگری، مطالعۀ موردی جزیرۀ کیش. فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، 5 (2)، 137-158. doi: 10.7508/ijcr.2012.18.006.
هاروارد، استیگ. (1400). رسانه‌ای‌شدن فرهنگ و جامعه (ترجمۀ سید محمد مهدی‌زاده). پژوهشکدۀ فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
همتی، مرتضی. (1395). زیبایی‌شناسی پایداری؛ نسبت زیبایی با پایداری محیط. منظر، 8 (35)، 82-89.
همتی، مرتضی. (1398). نقش طبیعت به‌عنوان زیرساخت مناظر مردمی در جهت توسعۀ پایدار شهر کرمان. هنروتمدن شرق، 7 (24)، 5-12. doi: 10.22034/jaco.2019.89247.
همتی، مرتضی. (1399). تبیین الگوی شناختی گردشگری روستایی با رویکرد منظر. گردشگری فرهنگ، 1 (2)، 39-46. doi: 10.22034/toc.2020.243927.1019.
همتی، مرتضی. (1400). متاورس، یک انقلاب شهری تأثیر متاورس بر اد‌راک مخاطبان از شهر. گردشگری فرهنگ، 2 (7)، 49-56. doi: 10.22034/toc.2022.323276.1067.
همتی، مرتضی و صابونچی، پریچهر. (1400). ادراک‌کننده، ادراک‌شونده، محصول ادراک (ارزیابی تعابیر صاحب‌نظران از مؤلفه‌های تعریف منظر). منظر، 13 (56)، 14-29. doi: 10.22034/manzar.2021.273356.2115. 
همتی، مرتضی؛ منصوری، سید امیر و براتی، ناصر. (1401). رسانه، روشی برای تغییر منظر شهری تبیین مد‌‌‌‌‌‌‌ل مفهومی اثرگذاری بر منظر شهری بد‌‌‌‌‌‌‌ون مد‌‌‌‌‌‌‌اخلۀ فیزیکی. منظر، 14 (58)، 6-77. doi: 10.22034/manzar.2021.285737.2129.
Amdur, L. & Epstein-Pliouchtch, M. (2009) Architects' Places, Users' Places: Place Meanings at the New Central Bus Station, Tel Aviv. Journal of Urban Design, 14 (2), 147-161. https://doi.org/10.1080/13574800802670952.
Avraham, E. (2000). Cities and their news media images. Cities, 17 (5), 363–370. https://doi.org/10.1016/S0264-2751(00)00032-9
Avraham, E. (2004). Media strategies for improving an unfavorable city image. Cities, 21 (6), 471–479. https://doi.org/10.1016/j.cities.2004.08.005
Avraham, E. & Ketter, E. (2008). Media Strategies for Marketing Places in Crisis. Elsevier.
Bonta, J. P. (1979). Architecture and Its Interpretation: A Study of Expressive Systems in Architecture. London: Lund Humphries.
Borah, P. (2016). Media Effects Theory. In The International Encyclopedia of Political Communication. Blackwell.
Budeanu, A., Miller, G., Moscardo, G. & Ooi, C. (2016). Sustainable Tourism, Progress, Challenges and Opportunities: An Introduction. Journal of Cleaner Production, 111 (B), 285-294. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.10.027.
Carr, A., Ruhanen, L. & Whitford, M. (2016). Indigenous Peoples and Tourism: the Challenges and Opportunities for Sustainable Tourism. Journal of Sustainable Tourism, 24 (8-9), 1067-1079. https://doi.org/10.1080/09669582.2016.1206112
Casey, B., Casey, N., Calvert, B., French, L. & Lewis, M. (2002). Television Studies: The Key Concepts. Routledge.
Chatterjee, J. & Dsilva, N. R. (2021). A Study on the Role of Social Media in Promoting Sustainable Tourism in the States of Assam and Odisha. Tourism Critiques, 2 (1), 74-90. https://doi.org/10.1108/TRC-09-2020-0017.
Davis, D. E. (2015). From risk to resilience and back. Topos, 2015 (90), 57-59.
Georg, W. (2008). Tourism Politics, Globalization, Sustainable and Responsible Tourism, Retrieved February 10, 2023 from www.arlt-lectures.com
Fazenda, N., Da silva, F. N. & Costa, C. )2010(. Douro Valley Tourism Plan; The plan as part of a sustainable Tourist destination development pricess. Journal of World Hospitality and tourism, 2 (4), 428-440. https://doi.org/10.1108/17554211011074074
Hall, S. & Jhally, S. (2007). Representation & the Media. Media Education Foundation.
Hang, M. & Van Weezel, A. (2007). Media and Entrepreneurship: What Do We Know and Where Should We Go?. Journal of Media Business Studies, 4 (1), 51-70. https://doi.org/10.1080/16522354.2007.11073446.
Hardy, A., Beeton, R. J. S. & Pearson, L. (2002). Sustainable Tourism: An Overview of the Concept and its Position in Relation to Conceptualisations of Tourism. Journal of Sustainable Tourism, 10 (6), 475-496. https://doi.org/10.1080/09669580208667183.
Hemmati, M. (2022). Media Strategies for Changing the Urban Landscape. Re:Public Landscape. Academic Sub-Sessions of the 58th IFLA World Congress. Gwangju, Ifla.
Hysa, B., Karasek, A. & Zdonek, I. (2021). Social Media Usage by Different Generations as a Tool for Sustainable Tourism Marketing in Society 5.0 Idea. Sustainability, 13 (3), 1018. https://doi.org/10.3390/su13031018
Hysa, B., Zdonek, I. & Karasek, A. (2022). Social Media in Sustainable Tourism Recovery. Sustainability, 14 (2), 760. https://doi.org/10.3390/su14020760
Juodele, M. (2020). In search of junub, the hippie spirit of Iran's south. The Guardian, Retrieved February 10, 2023 from https://www.bernays.hr/Home/Page/en-US?name=who-is-edward-bernaise.
Karakova, T. V., Zaslavskaya, A. J., Radulova, J. I. & Vorontsova Y. S. (2020). Media technologies in shaping urban identity. IOP IOP Conference Series: Materials Science and Engineering. 775. 012038.
Kim, S., Lee, K., Shin, S.& Yang, S. (2017). Effects of tourism information quality in social media on destination image formation: The case of Sina Weibo. Information & Management, 54 (6), 687-702.
Keramati Niaragh, E., Hemmati, M., Forouzandeh, M., Mansouri, S. A. & Rezaei, N. (2022). In Rezaei, N. (Ed.), Transdisciplinarity. Integrated Science. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-94651-7_19.
Ko, T. G. (2005). Development of a Tourism Sustainability Assessment Procedure: a Conceptual Approach. Tourism Management, 26 (3), 431-445. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2003.12.003.
Larsen, H. G. (2014). The emerging Shanghai city brand: A netnographic study of image perception among foreigners. Journal of Destination Marketing & Management, 3 (2014), 18–28. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2013.12.003
Larsen, H. G. (2018). The 'mental topography' of the Shanghai city brand: A netnographic approach to formulating city brand positioning strategies. Journal of Destination Marketing & Management, 8 (2018), 90-101. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2016.12.005
Lister, M., Dovey, J., Giddings, S., Grant, I. & Kelly, K. (2009). New Media A Critical Introduction. Routledge.
Lule, J. (2012). Globalization and Media: Global Village of Babel. Rowman & Littlefield publishers.
Luzuka, C. B. (2015). The impact of social media engagement on a city’s brand: social networking sites influence on citizen satisfaction. Published Thesis, University of Pretoria.
Marti-Parreno, J. & Gomez-Calvet, R. (2020). Social Media and Sustainable Tourism: A Literacture Review. CTR 2020 3rd International Conference on Tourism Research. Eds: José McKinley, J. (2015). Critical argument and writer identity: social constructivism as a theoretical framework for EFL academic writing. Critical Inquiry in Language Studies, 12 (3), 184-207. https://doi.org/10.1080/15427587.2015.1060558.
Perse, E. M. (2008). Media Effects Models: Elaborated Models. In The International Encyclopedia of Communication. Blackwell Publishing.
Sevin, E. (2016). Branding Cities in the Age of Social Media: A Comparative Assessment of Local Government Performance. In Sobaci M. (Ed.) Social Media and Local Governments. Public Administration and Information Technology. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-17722-9_16
Shirvani Dastgerdi, A. & De Luca, G. (2019). Strengthening the city’s reputation in the age of cities: an insight in the city branding theory. City Territ Archit, 6 (2). https://doi.org/10.1186/s40410-019-0101-4.
The Chicago School of Media Theory. (n.d). Postal system. Retrieved October 17, 2022     from https://www.bernays.hr/Home/Page/en-US?name=who-is-edward-bernaise.
United Nations General Assembly. (1987). Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future. Transmitted to the General Assembly as an Annex to document A/42/427 – Development and International Co-operation: Environment.

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما