نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در باززنده‌سازی محلۀ تاریخی لاله‌زار تهران

دوره 21، شماره 132
خرداد 1403
صفحه 19-30

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
بیان مسئله: این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش بوده که فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) در خلق چشم‌انداز و طراحی محدوده‌های ارزشمند تاریخی شهر، مثل محلۀ لاله‌زار تهران چه نقشی می‌تواند داشته باشد. با توجه به غنای تاریخی مطالعۀ موردی و قرارگیری آن در قلب پایتخت، اهمیت پژوهش بیشتر آشکار می‌شود، زیرا گریز افراد اصیل و توانمند از بافت‌های مرکزی تاریخی، موجب فرسودگی بیشتر چنین مراکزی شده و دیدگاه‌های جدید از جمله فناوری نو می‌تواند نویدبخش باشد.
هدف پژوهش: هدف، جذب افراد خلاق، جوان و اصیل به بافت تاریخی و باززنده‌سازی آن با کمترین هزینه، در زمان کوتاه و با فناوری‌های روز در بیشترین اوقات شبانه‌روز است. 
روش پژوهش: روش کیفی با راهبرد موردکاوی خیابان لاله‌زار تهران اتخاذ شده است. از طریق سه تکنیک آینده‌پژوهی (تدوین چشم‌انداز، شبیه‌سازی سه‌بعدی و دلفی) پژوهش پیش رفته است. براساس چشم‌انداز مشارکتی بدیل‌های طراحی تهیه و گزینۀ تحقق‌پذیر با تکنیک دلفی و مشارکت پانزده نفر متخصص در پنج گروه تخصصی به اجماع رسیده است. 
نتیجه‌گیری: فاوا می‌تواند نقش تسهیل‌گری در چشم‌انداز فرهنگی- هنری محله‌ها به ویژه بافت‌های تاریخی مثل لاله‌زار تهران داشته و امکان برگزاری جشنواره‌های هنری را تا سطح بین‌المللی افزایش دهد. اولویت‌های تحقق‌پذیری درجنبه‌های اجتماعی- فعالیتی و فرهنگی- تاریخی بیش از کالبدی است. بنابراین فاوا امکان مشارکت مردمی را بیشتر و تداعی خاطرات و باززنده‌سازی‌های غیرکالبدی را تسهیل می‌کند و از حیث جهانی‌شدن، اجرایی و اقتصادی، رقیب و مکمل جدی بدیل‌های پیشین برای محله است. لاله‌زار به دلیل تجمع صنف الکتریکی، قابلیت پذیرش فاوا را به خوبی دارد ولی موفقیت آن در گرو جلب مشارکت، به‌ویژه در صنایع محلی این بافت یعنی گردشگری، موسیقی، سینمایی و رسانه‌های دیجیتال است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Information and Communication Technology in Tehran’s Lalehzar Historic Area

نویسندگان English

Mahmud Rezaei 1
Masoumeh Nasiri 2
1 Associate Professor, Department of Architecture, Central Tehran Branch, IAU, Tehran, Iran.
2 Urban Design Student, Department of Urban Design, Central Tehran Branch, IAU, Tehran, Iran.
چکیده English

Problem statement: This research seeks to understand the ways in which Information and Communication Technology (ICT) might be applied in the regeneration process of heritage areas within the cities, such as the Lalehzar neighborhood of Tehran. Considering the historical background of the selected case study and its particular location in the heart of the country’s capital, the significance of the research becomes more obvious. The migration of nobles and young people from historical centers has caused more urban decay in such centers.
Research objective: The research aims to attract noble, active, creative, and young people to the historical context to revive it at a reasonable cost, in a short timeframe with modern technologies days and nights.
Research method: The research is qualitatively conducted by providing vision-action alternatives through a case study. Using the Delphi technique, the alternatives are evaluated by fifteen specialists in five groups (Urban Design, Architecture, Computer, Information, and Communication Technology, Art, and Digital Media) to select the most feasible alternative.
Conclusion: One of the findings of the research is that ICT facilitates the cultural-artistic vision in the Lalezar neighborhood and increases the possibility of implementing art festivals at the international level. The priorities of implementation are in the social-activity, cultural-historical, and physical aspects of the studied context, respectively. The selected vision-action alternative accelerates the people’s participation and best presents the collective memories of the place in terms of globalization, implementation, and economics. The alternative seriously competes with the previous alternatives for such neighborhoods. Lalehzar, due to its concentration of electrical businesses, has a strong potential for ICT adoption. However, success hinges on engaging stakeholders, particularly in the local industries of tourism, music, cinema, and digital media.

کلیدواژه‌ها English

  • Information and communication technology
  • Collaborative Urban Design Vision
  • Culture and art
  • Digital media
  • Tehran’s Lalehzar
آشنا، حسام الدین و برزویی، محمدرضا. (1390). خط‌مشی‌گذاری فاوا در ایران (1381 -1386). ارزیابی محتوای دیجیتال اسلامی از تکفا تا تسما،  18(40)، ۵-۳۵.  https://doi.org/10.30497/RC.2013.1305
اکبری، طیبه؛ رضایی، محمود و آزادخانی، پاکزاد. (1402). نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در تقویت تاب‌‌آوری اجتماعی شهرها(مورد پژوهش: سیلاب در ایلام). مطالعات جامعه شناختی شهری، 13(49)، 1-35. https://doi.org/10.30495/uss.2024.709660
بهزادفر، مصطفی. (1382). ضرورت‌ها و موانع ایجاد شهر هوشمند در ایران. هنرهای زیبا، (15)، 14-27. 
پورزرگر، محمدرضا؛ عابدینی، حامد و اعتمادی، سیدعلی. (1399). نقش‌آفرینی مؤلفۀ خیابان بر روند تجددگرایی و توسعۀ تهران، نمونۀ موردی خیابان لاله‌زار. باغ نظر، 17(91)، 5-16. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.219365.4461
توکلی، علیرضا. (1388). بررسی شاخص‌های تداوم‌یافته در تبیین هویت فضاهای خیابان لاله‌زار تهران. آرمانشهر، 2(3)، 70-77. 
حبیبی، سیدمحسن و اهری، زهرا. (1378). لاله‌زار عرصۀ تفرج، از باغ تا خیابان (شکل‌گیری خیابان به سبک اروپایی در دورۀ ناصرالدین شاه)، هنرهای زیبا، (34)، 5-15.
حناچی، پیروز؛ آذری، عباس و محمود کلایه، سعید. (1392). مدیریت ارزش‌گذاری در بافت‌های تاریخی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (نمونة موردی: مطالعه در محور تاریخی خیابان لاله‌زار). شهر ایرانی اسلامی، (12)، 37-44.
خان‌محمدی، مرجان؛ قلعه‌نوئی، محمود و ایزدی، محمدسعید. (1399). تبیین مدل محلة فرهنگی در بافت‌های تاریخی برای توسعة اقتصاد و حضور صنایع خلاق (مورد پژوهشی: خیابان لاله‌زار، تهران). باغ نظر، 17(87)، 5-18. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.182569.4077
خدادادی، راحله؛ زیاری، یوسفعلی؛ رومینا، ابراهیم و مهدوی حاجیلویی، مسعود. (1397). بررسی میزان برخورداری نواحی سه‌گانۀ شهرداری سمنان از زیرساخت‌ها و شاخص‌های فاوا به منظور تحقق شهر هوشمند. فصلنامه آمایش محیط، 42(11)، 43-70.
رضایی، محمود. (1382). بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در بیانیه طراحی روستایی. اولین همایش کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در روستا. دانشگاه علم و صنعت ایران.
رضایی، محمود. (1383). نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در طراحی شهری با توجه به مفاهیم نوین شهرسازی (مطالعه موردی شهر تهران) (پایان‌نامه منتشرنشدۀ دکتری شهرسازی). واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
رضایی، محمود. (1384). طراحی شهری در هزارۀ سوم (تأثیرات و نقش فناوری نوین اطلاعات و ارتباطات در طراحی شهری). صفه، 15(40)، 4-27. dor:20.1001.1.1683870.1384.15.2.2.0
رضایی، محمود. (1400). بسیج دانش « در اعتلای ارزش‌های بالندۀ میهنی- آیینی (مورد پژوهش: مرور سرفصل ارشد طراحی شهری). اولین همایش علوم انسانی و حکمت اسلامی. تهران: سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی.
رضایی، محمود. (1401 الف). زمینه‌بندی راهبردهای معماری و شهرسازی ایران در دوران پساکرونا به روش نظریه برپایه‌ای. شهر پایدار، 5(4)، 143-158. https://doi.org/10.22034/JSC.2023.280198.1442
رضایی، محمود. (1401ب). مکان‌سازی شهری با افزایش «پیاده‏پذیری». مورد پژوهش: فضاهای شهری مجاور میدان توپخانه تهران. دانش شهرسازی، 6(3)، 120-138. https://doi.org/10.22124/upk.2023.21599.1722
رضایی، محمود. (1402). پنج شرط مقدم بر روش‌شناسی برآمده از حکمت اسلامی-ایرانی در معماری و شهرسازی. اول و آخر.
رضایی، محمود و ایرانی ملک کیان، آیدا. (1399). سهم مفهوم‌ مقیاس انسانی در موفقیت طرح‌های شهری (مورد پژوهش: طرح‌های مرمتی شهری تهران در دهۀ 80). برنامه‌ریزی توسعۀ شهری و منطقه‌ای، 5(14)، 4-91.  https://doi.org/10.22054/urdp.2021.57686.1275 
شاهیوندی، احمد و موسوی‌پور، الهام. (1396). اثرگذاری فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی نوین بر ساختار کالبدی-فضایی شهر با رویکرد شهر خلاق (مطالعۀ موردی شهر اصفهان). مطالعات شهری، 6(25)، 77-90.
صوفی، یوسف؛ ابراهیمی، شعبان؛ حکیمی، سید سینا؛ دروگر، بابک و حاجیلو، وحید. (1392). بررسی تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات برامنیت اجتماعی شهروندان. کنفرانس ملی برنامه ریزی و مدیریت شهری. ارومیه.
عزیزی، شادی و صفری، سپیده. (1393). نقش تولید فرهنگی در احیای شهری نمونه موردی: خیابان لاله‌زار. اولین همایش ملی افق‌های نوین در توانمندسازی و توسعۀ پایدار معماری، عمران، گردشگری، انرژی و محیط زیست شهری و روستایی. همدان.
غفاری، علی؛ سهیلی‌پور، محمدصادق و شفیعی، امیر. (1391). تأثیر فناورى اطلاعات وارتباطات بر ساختار فضایى شهر با رویکرد طراحی شهری نوترکیب. صفه، (58)، 65-74.
قربانی پارام، محمدرضا و رضایی، محمود. (1400). بررسی افزایش امنیت محله با هوشمندسازی و اولویت‌بندی شاخص‌های آن بر اساس ادراک ساکنان محله سنگلج تهران از حمل و نقل. دانش انتظامی چهارمحال و بختیاری، 9(34)، 59-76.
محسنی، سمانه و رضایی، محمود. (1402). تحقق‌پذیری طراحی‌ شهری اکولوژیکی در بافت‌های‌ تاریخی براساس ارزش‌های بومی-جهانی (موردکاوی: طراحی اکوپارک شهری در محلۀ سنگلج تهران). فصلنامۀ تخصصی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، 1(2)، 81-102. https://doi.org/10.30495/jsps.2023.2001141.1072
محمدپور، صابر؛ زالی، نادر و عموزاده، افشین. (1396). نقش فناوری اطالعات و ارتباطات (ICT ) در جهانی‌شدن شهرها با تأکید بر زیرساخت‌های ارتباطی. کنفرانس ملی فرصت‌ها و محدودیت‌های سرمایه‌گذاری در آستارا، (1)، 48-33.
مدقالچی، نیکو؛ بحرینی، سیدحسین و رفیعیان، مجتبی. (1401). اثرات فناوری اطلاعات و ارتباطات و پاندمی کووید 19 بر مطالعات شهری: مرور سیستماتیک. فصلنامۀ مطالعات شهری، 11(44)، 95-114. https://doi.org/10.34785/J011.2022.657i
مقتدری اصفهانی، فرناز. (1389). فناوری اطلاعات و ارتباطات و بستر نوین طراحی شهری. صفه، 20(2)، 89-96.
میررکنی، سیدهادی و رضائی، زهرا. (1391). فرصت‌ها و چالش‌های بکارگیری فناوری اطلاعات ارتباطات در مدیریت امنیت دولت الکترونیک و تأثیرات آن در شهر، شهرداری، شهروند و و زندگی الکترونیکی کشور با رویکرد جهاد اقتصادی کشور ایران. همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها. دانشگاه سیستان و بلوچستان.
نوریان، فرشاد و رضایی، محمود. (1385). از فکر تا اجرا: برنامۀ مداخله مردم محله در برنامه‌ریزی و طراحی شهری با به کارگیری ICT. نشریه هنرهای زیبا، (28)، 35-44.
Afradi, K., & Nourian, F. (2022). Understanding ICT’s impacts on urban spaces: a qualitative content analysis of literature. GeoJournal, 87, 701–731. https://doi.org/10.1007/s10708-020-10277-2
Aljoufie, M., & Tiwari, A. (2017). People’s Aspirations from Smart City Technologies: What Solutions They Have to Offer for the Crucial Challenges City of Jeddah Is Facing. Current Urban Studies, 5, 466-482. https://doi.org/10.4236/cus.2017.54026
Carmona, M. (2021). Public Places Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design. Routledge.
Crang, M. (2000). Public Space, Urban Space and Electronic Space: Would the Real City Please Stand Up. Urban Studies, 37(2), 301-317. https://doi.org/10.1080/0042098002203
Crespo, S. (2023, 09 05). Structure of Being. Retrieved from CASA BATLLO Gaudi Barcelona: https://www.casabatllo.es/en/mapping/
Farjamtalab, F., & Sajadzadeh, H. (2022). The Impact of ICTs on Dimensions of Urban Design, Considering ICTs as a New Urban Layer. Int. J. Architect. Eng. Urban Plan, 32(1), 1-13. https://doi.org/10.22068/ijaup.653
Gassmann, O., Böhm, J., & Palmié, M. (2019). Smart Cities: Introducing Digital Innovation to Cities. Emerald Publishing.
Guillaume, E. (2015). Connecting the dots: how digital culture is changing urban design. Agents of Urbanity, 25-35.
Green, B. (2020). The Smart Enough City: Putting Technology in Its Place to Reclaim Our Urban Future (Strong Ideas). The MIT Press.
Harter, G., Sinha, J., & Sharma, A. (2010). Sustainable urbanization & The role of ICT in city development. Booz & Company.
Hassan, A., & Awad, A. (2018). Urban Transition in the Era of the Internet of Things: Social Implications and Privacy Challenges. IEEE Access, (99), 36428 - 36440. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2018.2838339
Pellegrin, J., Colnot, L., & Delponte, L. (2021). Artificial Intelligence and Urban Development. European Union: REGI Committee.
Rezaei, M. (2003). A Role of ICTs in Urban Design. The Fifth International Conference on IT in Regional Planning. Queensland University.
Rezaei, M. (2021 a). Design Participation Theories. In M. Rezaei, Reviewing Design Process Theories: Discourses in Architecture, Urban Design and Planning Theories (pp. 39-47). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-61916-9_5
Rezaei, M. (2021 b). Reviewing Design Process Theories: Discourses in Architecture, Urban Design and Planning Theories. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-61916-9
Rezaei, M. (2022). Expanding walkability in Tehran’s historic downtown (Case Study: Streets leading to the Imam Khomeini Square (Maidan-e Tup-khana)). International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning, 32(2), 1-16. https://doi.org/10.22068/ijaup.619
Rezaei, M., Marzi, R., & Shojaee, E. (2022). Embedded heritage: the role of information. Journal of Historical Archaeology and Anthropological Sciences, 7(3), 152-158. https://doi.org/10.15406/jhaas.2022.07.00265
Townsend, A. M. (2013). Smart Cities: Big Data, Civic hackers, and the Quest for a New Utopia. W. W. Norton & Company.