باغ نظر

بررسی ساختار فضایی خانه‌های تهران اواخر قاجار و پهلوی اول با معیارهای الگوی خانۀ ایرانی با تکیه بر سلسله‌مراتب دسترسی

https://doi.org/10.22034/bagh.2024.403828.5404
دوره 21، شماره 133
تیر 1403
صفحه 43-56
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

جواهر کوتی 1
ژاله صابرنژاد 2
مهرداد متین 3

1 دکتری معماری، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار گروه معماری، واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران.

چکیده
بیان مسئله:نقش و جایگاه خانه در معماری ایران از گذشته اهمیت والایی داشته است و در طراحی هرکدام از آنها الگوهای متنوعی که متأثر از عوامل گوناگونی چون اقلیم، مذهب و فرهنگ است، مشاهده می‌شود. در ساختار معماری خانه‌های تاریخی نیز از محرمیت که یکی از اصول ارزشمند در معماری ایرانی است،‌ استفاده شده است. در خانه‌های ایرانی، این اصل نشأت گرفته شده از اعتقادات مذهبی، فرهنگی و اجتماعی و سایر عوامل در پیوند کالبد معماری نمود پیدا می‌کند.
هدف پژوهش: ارزیابی سلسله‌مراتب دسترسی با تأکید بر حریم خصوصی و توجه به الگوها و فضاها در معماری خانه‌های تاریخی ایران در ساختار پیوند کالبدی و شیوۀ زندگی و تأثیرپذیری آن در نمونه‌های بررسی‌شده است. طبق فرضیۀ پژوهش، به‌نظر می‌رسد که با استفاده از روش چیدمان فضایی براساس مبانی حفظ حریم خصوصی در خانه‌های تهران در اواخر دوران قاجار و اوایل پهلوی دستیابی به الگو‌های عملکردی با تأکید بر فضای خصوصی و تغییرات نیاز‌های انسانی در طی زمان امکان‌پذیر باشد.
روش پژوهش: با بررسی هشت خانۀ تاریخی در اواخر دورۀ قاجار و پهلوی اول در تهران به‌بررسی محرمیت در سلسله‌مراتب ورودی و همچنین تحلیل کمی و ارزیابی فضا‌ها پرداخته می‌شود. برای بررسی اصول معماری بومی ومقایسه ضوابط موجود در آن‌ها، داده‌های مذکور با استفاده از جستجوی میدانی و با استفاده از نرم‌افزار  Spss22 و Depth Map گردآوری شد و با به‌کارگیری استدلال منطقی، همبستگی بین معیار‌های پژوهش در این خانه‌ها بررسی شد.
نتیجه‌گیری: جمع‌بندی این مطالعه نشان می‌دهد توجه به سلسله‌مراتب دسترسی، ورودی و روابط فضایی بر مبنای پاسخ‌دهی به نیازهای انسانی دو دورۀ موردنظر، از مهم‌ترین عناصر در طراحی خانه‌های دوران مذکور هستند که منجر به تعریف الگوواره‌هایی شد.

کلیدواژه‌ها

خانه‌های سنتی
حریم خصوصی
ورودی
چیدمان فضایی
نیازهای انسانی

عنوان مقاله English

Investigating the Spatial Structure of Tehran’s Late Qajar and Early Pahlavi Houses Using the Criteria of the Iranian House Model with a Focus on the Hierarchy of Access

نویسندگان English

Javaher Kooti 1
Jaleh Sabernejad 2
Mehrdad Matin 3
1 Ph.D. in Architecture, Department of Architecture, Faculty of Art & Architecture, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor of Department of Architecture, Faculty of Art & Architecture, South branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor of Department of Architecture, Faculty of Art & Architecture, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Problem statement: The role and position of the house in Iranian architecture have been of paramount importance since ancient times, and various patterns influenced by factors such as climate, religion, and culture can be observed in the design of each of them. The principle of privacy, which is one of the valuable principles in Iranian architecture, has also been used in the structure of historical houses. In Iranian houses, this principle is derived from religious, cultural, social beliefs, and other factors in the integration of architectural structure.
Objective: This study aims to evaluate the hierarchy of access with an emphasis on privacy and attention to patterns and spaces in the architecture of historical houses in Iran within the framework of the integration of architectural structure and lifestyle, and its impact on the examined samples. According to the research hypothesis, it seems that by using spatial arrangement based on the principles of privacy preservation in houses in Tehran during the late Qajar and early Pahlavi periods, it is possible to achieve functional patterns emphasizing private space and changes in human needs over time.
Method: This research involves examining the privacy hierarchy in the entrances of 8 historical houses in the late Qajar and early Pahlavi periods in Tehran, as well as quantitative analysis and evaluation of spaces. To investigate the principles of indigenous architecture and compare the existing regulations, the mentioned data were collected through field research and analyzed using Spss 22 and Depth Map software. By employing logical reasoning, the correlation between the research criteria in these houses was examined.
Results: The results of this study indicate that attention to the hierarchy of access, entrance, and spatial relationships based on responding to the human needs of the two periods under study are among the most important elements in the design of houses of the mentioned era, leading to the definition of patterns for these houses.which led to the definition of patterns.

کلیدواژه‌ها English

  • Traditional houses
  • Privacy
  • Entrance
  • Spatial arrangement
  • Human needs
اسفندیاری. اکرم و کولیوند، طاهره. (1401). ارزیابی نقش چیدمان فضا برتجربه‌های بصری ادراکی از محیط (نمونه موردی:خانه‌های دورۀ قاجار رشت). توسعۀ پایدارشهری، 3(8)، 21-36. https://doi.org/10.22034/usd.2022.701825
افشاری، محسن و چگنی، فرهاد. (1401). واکاوی تحولات ساختاری گونه‌های مسکونی بافت تاریخی شهر بروجرد از دورۀ قاجار تا پهلوی. توسعۀ پایدار شهری، 3(8)، 1-20. https://doi.org/10.22034/usd.2022.701027
الکساندر، کریستوفر. (1389). الگوهای استاندارد در معماری (ترجمۀ فرشید حسینی). مهرازان.
درویش، امیرپژمان؛ منصوری، بهروز؛ جاویدی‌نژاد، مهرداد. (1401). معماری احیاکننده در ارتقای کیفیت مسکن و بافت فرسوده در ایران. توسعۀ پایدار شهری، 3(90)، 112- 93. https://doi.org/10.22034/usd.2023.704580
راپاپورت، آموس. (1398). انسان‌شناسی مسکن (ترجمۀ خسرو افضلیان). کتابکدۀ کسری.
رشیدزاده، الهام و حبیبی، فواد. (1399). تحلیل روابط فرهنگی در چیدمان فضایی مسکن سنتی کردها، مطالعه موردی: خانه‌های سنتی شهری منطقۀ موکریان (شهرسردشت). مطالعات شهرایرانی اسلامی، 11(40)، 17-31. https://iic.ihss.ac.ir/Article/13529
زارعی، ندا؛ احمدی، لیلا و فولادی، وحدانه. (1396). بررسی سیر تحول خانه‌های سنتی از درونگرا در دورۀ قاجار به برونگرا در دورۀ پهلوی در شیراز.  اولین کنگرۀ علمی پژوهشی افق‌های نوین در حوزۀ مهندسی عمران، معماری، فرهنگ و مدیریت شهری ایران، تهران.
سلطانزاده، حسین. (1384). فضاهای ورودی در معماری سنتی ایران. دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
طبسی، محسن و فاضل نسب، فهیمه. (1391). بازشناسی نقش و تأثیر جریان‌های فکری عصر صفوی در شکل‌گیری ورودی مساجد مکتب اصفهان.  هنرهای زیبا، 3(17)، 81-90. https://doi.org/10.22059/jfaup.2012.30376
غفوریان، میترا؛ پی‌سخن، مینا و حصاری، الهام. (1396). گونه‌شناسی سازمان فضایی و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌های ایرانی با تأکید بر محرمیت. برنامه‌ریزی و توسعۀ کالبدی، 2(129)،129-144. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html
فتح‌بقالی، عاطفه؛ مقصودی، تیلکی؛ محمدجواد، هدایتی و مرزبالی، معصومه. (1400). بازتاب ساختار اجتماعی در چیدمان فضایی مسکن با تأکید بر تئوری نحو فضا (مطالعه موردی:خانه‌های سنتی و معاصر بافت فرهنگی تاریخی تبریز). جغرافیا و مطالعات محیطی،10(38)، 49-67. https://journals.iau.ir/article_681878.html
قربانی سی‌سخت، پورمند و یزدان‌پور، آناهیتا. (1392). کنکاشی بر تأثیر متقابل معماری مسکن بر فرهنگ و هویت در جامعۀ ایرانی. همایش ملی معماری، شهرسازی و توسعۀ پایدار با محوریت از معماری بومی تا شهر پایدار، مشهد.
مصباح، فرشید؛ وثیق، بهزاد و مسعودی‌نژاد، مصطفی. (1401). بازشناسی ارتباط بصری فضا در شکل‌گیری مفهوم قلمرو خانه‌های تاریخی دورۀ قاجار رشت. مطالعات معماری ایران، 11(22)، 173-194. https://doi.org/10.22052/jias.2023.248224.1094
ناصری، ندا؛ مومنی، کوروش؛ کاکی‌زاده، محمدامیر؛ وثیق، بهزاد. (1395). بازشناسی تأثیر شغل و سطح اجتماعی مالکان مسلمان خانه‌های قجری بوشهر در شکل‌گیری سلسله‌مراتب محرمیت فضای ورودی. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، 2(3)، 77- 93. https://.doi.org/10.29252/ciauj.2.2.77
نقره‌کار،عبدالمجید. (1387). درآمدی بر هویت اسلامی در معماری وشهرسازی . طرح و نشر پیام سیما: وزارت مسکن و شهرسازی.
Alitajer, S. & Nojoumi, G. M. (2016). Privacy at home: Analysis of behavioral patterns in the spatial configuration of traditional and modern houses in the city of Hamedan based on the notion of space syntax. Frontiers of Architectural Research, 5(3), 341-352. https://doi.org/10.1016/j.foar.2016.02.003
Altman, I. (1975). The environment and social behavior: privacy, personal space, territory, and crowding. Brooks/Cole Publishing Co.
Arbab, M., Mahdavinejad, M. J. & Bemanin, M. R. (2021). A Mathematical Framework for Evaluation of Stagnation and Movement in Architectural Spaces, Case Studies: Iranian Traditional Houses. International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning,32(4), 1-23. https://ijaup.iust.ac.ir/article-1-572-en.html
Babaei, Sh ., Fazeli, N. & Ghasemzadeh, B. (2012). Sustainable Strategies In Iranian House . Life Science Journal, 9(3), 2576-2580. 
Ghanadi Maragheh, F. & Akiner, I. (2019). The Housing Modernizatian And Privacy Culture In Iran. Researchgate, ECSAC’19 IVth European Conference on Science, Art & Culture, Antalya, Turkey.
Habib, F., Alborzi, f. & Etesam, I. (2013). Iranian Houses؛ Manifestation Of Meaning And Concept. International Journal Of Architecture  And Urban Development, 3(3), 11-20. 
Hasan, M. I., Prabowo, B. N. & Mohidin, H. H. B. (2021). An Architectural Review of Privacy Value in Traditional Indonesian Housings: Framework of Locality-Based on Islamic Architecture Design. Journal of Design and Built Environment, 21(1), 21-28. https://doi.org/10.22452/jdbe.vol21no1.3 
Hastorahmanto, P., Setio, S., Sugiono, S. & Agung B. (2020), Traditional Architecture Of Kalang, Limasap (ETHNOGRAPHIC APPROACH). International Journal of Scientific & Technology Research, 9(4), 2468-2475. 
Khozaei Razavi, F., Sanusi Hassan, A., Abdulnasir, M. H. & Mohammad Taheri, M. (2022). The development of residential spatial configuration for visual privacy in Iranian dwellings a space syntax Approach. International Journal of Building, 40(1), 1-32. https//doi.org/10.1108/IJBPA-05-2021-0080
Lee, J., Ostwald, M. J. & Zhou, L. (2023). Socio-Spatial Experience in Space Syntax Research: APRISMA-Compliant Review. Buildings,13(3),1-20. http://.doi.org/10.3390/buildings13030644
Li, R. & Huang, H. (2020). Visual Access Formal By Architecture And Its Influence On Visitors Spatial Exploration In A Musum.Interdisiciplinary Journal Of Singage And Wayfinding, 4(1), 49-59.
Mirmiran, S. M., Malekafzali, A. S. & Karimifard, L. (2021). Improvement Of Spatial Structure Of Roodsar City Houses Using Space Syntax. Creative City Design, 4(1), 41-61. https://journals.iau.ir/article_683376.html
Modirrousta, S., Norouz Borazjani, V. & Rezaei, M. (2022). The Cognition of Iranian Traditional Architecture’s Elements in Award-Winning Projects (Case Study: Memar-Award, 2008 to 2017). Creative City Design, 5(2), 39-51. https//doi.org/10.30495/ccd.2022.693204 
Obeidat, B., Abed, A. & Gharaibeh, I. (2022). Privacy as a motivating factor for spatial layout transformation in Jordanian public housing. City, Territory and Architecture, 9(1), 14. https://cityterritoryarchitecture.springeropen.com/articles/10.1186/s40410-022-00164-3

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما