باغ نظر

تأملی در جلوه‌های بصری محرم از منظر ادراک هاپتیکی (مطالعۀ موردی: شهر اصفهان- محرم 1402)

https://doi.org/10.22034/bagh.2024.448683.5578
دوره 21، شماره 135
شهریور 1403
صفحه 41-50
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

ساحل عرفان منش 1
سکینه خاتون محمودی 2

1 استادیار گروه صنایع دستی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

2 استادیار گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

چکیده
بیان مسئله: تأثیر کیفیت‌های بصری شهر بر مخاطبان، از موضوعات مهم برنامه‌ریزی شهری است. این موضوع در برپایی تصاویر مناسبتی بیش‌تر مشهود است. به مناسبت ماه محرم، همه‌ساله در شهرهای مختلف ایران تصاویری متناسب با این ایام نصب می‌گردد. کاربرد عناصر و مؤلفه‌های مرتبط با مذهب به قصد تأثیرگذاری بیش‌تر بر حاضران در فضاهای شهری، از موضوعات مهم در این زمینه است که برکیفیت حضور و ادراک مخاطبان تأثیرات مستقیم می‌گذارد. تحلیل و واکاوی زیست روزمرۀ شهروندان در چنین بستری، اهمیت زیادی در مطالعات تاریخ اجتماعی دارد. در شهر اصفهان به مناسبت محرم 1402، تبلیغات گسترده‌ای توسط شهرداری صورت گرفت. در تصاویر نصب‌شده، یک عنصر بصری مشترک یعنی اشک، به‌نحو شاخصی برجسته‌نمایی شده بود. این پژوهش در پی پاسخگویی به این پرسش است که، آثار مناسبتی به‌نمایش درآمده چه ویژگی‌هایی داشته و چه معنی‌هایی به مخاطبان القا می‌کنند؟
هدف پژوهش: هدف از پژوهش تبیین معنای جلوه‌های بصری ماه محرم در فضای اجتماعی معاصر است.  
روش پژوهش: این پژوهش از نوع بنیادی و براساس ماهیت توصیفی- تحلیلی است. شیوۀ تجزیه‌ و تحلیل اطلاعات به ‌روش کیفی با در نظر گرفتن مضمون، بر اساس قوۀ بصری و ادراک هاپتیکی انجام شده است.
نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان‌گر آن است که نمایش آثار مناسبتی با مفهوم محوری سوگ، علاوه‌‌بر حس بصری، سایر حواس مخاطبان را نیز درگیر می‌کند. در نتیجۀ ادراک هاپتیکی حاصل‌شده، رابطه‌ای حسانی میان بیننده و فضای شهر شکل می‌گیرد. با افزوده‌شدن بر شمار حاضران در صحنه، نوعی حسانیت گروهی بروز می‌کند که نقش مؤثری در ایجاد مشارکت جمعی دارد.

کلیدواژه‌ها

اصفهان
محرم 1402
آثار مناسبتی
اشک
سوگ
ادراک هاپتیکی

عنوان مقاله English

A Reflection on the Visual Aspects of Muharram from the Perspective of Haptic Perception (Case Study: Isfahan - Muharram 2023)

نویسندگان English

Sahel Erfanmanesh 1
Sakine khatoon Mahmoodi 2
1 Assistant Professor, Department of Handicraft , Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and bluchestan, Zahedan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Art Research, Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and bluchestan, Zahedan, Iran.
چکیده English

Problem statement:The impact of a city’s visual qualities on its audience is a significant concern for urban planners. This is particularly evident in the setup of occasion-specific images. Every year during the month of Muharram, cities across Iran install visuals appropriate for this period. The use of religious elements and components to enhance the influence of individuals in urban spaces is a key focus in this context, directly affecting the quality of presence and perception of the audience. Analyzing and examining the daily lives of citizens in such a setting is highly important in social history studies. In Isfahan, extensive advertising was carried out by the municipality for Muharram 2023. In the installed images, a common visual element, specifically the tear, was prominently highlighted. This study seeks to answer the question: What characteristics do the displayed occasion-specific works have, and what meanings do they convey to the audience?
Research objective: explanation of the visual aspects of Muharram in the contemporary social environment.
Research method: This study is qualitative in nature and based on a descriptive-analytical approach. The method of data analysis was qualitative, considering the content, and based on visual perception and haptic perception.
Conclusion: The findings indicate that the display of occasion-specific works with the central theme of mourning engages not only the visual sense but also other senses of the audience. Through the resulting haptic perception, a sensory relationship between the viewer and the urban space is formed. With the increase in the number of participants in the scene, a type of collective sensitivity emerges, playing a significant role in fostering communal participation.

کلیدواژه‌ها English

  • Isfahan
  • Muharram 2023
  • Occasion-specific works
  • Tear
  • Mourning
  • Haptic perception
بانک احادیث اهل بیت(ع) (جلد1-15). (1390). واحد تحقیقات مرکز تحقیقات رایانه‌ای. 
بنیامین، والتر. (1390). خیابان یک طرفه (ترجمۀ حمید فرازنده). نشر مرکز. 
حسن‌پور، محمد. (1400). ادراک لامسه‌ای و تحلیل عکس‌های اجتماعی. تحقیقات تاریخ اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 11(1)، 35-62. https://doi.org/10.30465/shc.2021.34985.2199
رز، ژیلیان. (1394). روش و روش‌شناسی تحلیل تصویر (ترجمۀ جمال‌الدین اکبرزاده جهرمی). پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. 
رضایی، فاطمه؛ عباسی، حامد و مرادی، حوریه. (1400). نقش نمادها و المان‌های شهری در توسعۀ گردشگری شهر خرم‌آباد. فصلنامۀ مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، 2(1)، 111-125. http://dorl.net/dor/20.1001.1.27172325.1400.2.5.8.2
شاهچراغی، آزاده. (1390). باغ ایرانی و معماری تمرکز حواس. جستارهای شهرسازی بهار، (35)، 38-42.
شکرابی، نیلوفر؛ محمودی بختیاری، بهروز و الستی، احمد. (1398). تأثیر قدرت تبلیغات محیطی بر تغییر هویت کلان شهرها و شهروندان آن‌ها. هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، 24(4)، 91-100. https://doi.org/10.22059/jfava.2019.240719.665726
صیاد، علیرضا. (1400). خوانش متن به مثابۀ پرسه‌زنی در میان منظرهای شهری (مطالعه موردی: کتاب‌های خیابان یک‌طرفه و پروژه پاساژها). منظر، 13(57)، 52-63. https://doi.org/10.22034/manzar.2021.276419.2119
صیاد، علیرضا؛ ستوده، میلاد و ستوده، سجاد. (1399). ظرفیت‌های ادراک هاپتیکی در هنر ایرانی- اسلامی و کاربرد آن در بیان سینمایی؛ نمونۀ موردی: فیلم «آتش سبز». باغ نظر، 17(88)، 19-26. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.197872.4262
قهرمانی، محمدباقر؛ پیراوی ونک، مرضیه؛ مظاهریان، حامد و صیاد، علیرضا. (1393). تن‌یافتگی تماشاگر در فضای هاپتیکی فیلم. هنرهای زیبا: هنرهای نمایشی و موسیقی، 19(2)، 53-64. https://doi.org/10.22059/jfadram.2014.51693
قهرمانی، محمدباقر؛ پیراوی ونک، مرضیه؛ مظاهریان، حامد و صیاد، علیرضا. (1395). باز تجسد «پرسه‌زن» شهر مدرن در پیکر تماشاگر فیلم. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 21(1)، 17-28. https://doi.org/10.22059/jfaup.2016.59678
کریم‌خانی، حمزه. (1388). معجزه اشک. عطریاس.
محمدپور، احمد و شاهی‌زاده، رامین. (1390). مطالعه مردم‌شناختی مراسم عاشورا در شهر اردبیل. مطالعات اجتماعی ایران، 5(3)، 126-146.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. (1389). بحارالانوار (جلد 44). دارالکتب الاسلامیه. 
نیکدل، راضیه و آرام، علی. (1400). بررسی تطبیقی طراحی المان‌های شهری با رویکرد هویت شهری در ایران و جهان. فصلنامۀ علوم زیست محیطی و دانش جغرافیا، 1(1)، 1-16. 
وجود، آرش و ابراهیم‌زاده رجایی، غلامرضا. (1399). سوگواری و گریستن بر مصائب سیدالشهدا (ع) از نگاه شیعه و وهابیت. پژوهشنامۀ معارف حسینی، (17)، 65-94.
هاشمی فشارکی، دیبا؛ ابراهیم‌زاده، رضا؛ اعتباریان، اکبر و قیتانی، البرز. (1401). بررسی ابعاد مؤثر در مدل اثربخشی تبلیغات محیطی فرهنگی اجتماعی. ماهنامۀ جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 5(10)، 337-360. https://doi.org/10.30510/psi.2022.306861.2390
Benjamin, W. (1999). Illuminations (H. Arendt, Ed.; H. Zorn, Trans.). Pimlico.
Benjamin, W. (2006). Walter Benjamin: Selected writings (Vol. 3, 1935-1938). Harvard University Press.
Berard, M. F. (2018). Strolling along with Walter Benjamin’s concept of the flâneur and thinking of art encounters in the museum. In A. Lasczik Cutcher & R. L. Irwin (Eds.), The flâneur and education research: A metaphor for knowing, being ethical and new data production (pp. 89-108). Palgrave Pivot.
Bruno, G. (2002). Atlas of emotion: Journeys in art, architecture, and film. Verso.
Deutsche, R. (1996). Eviction: Art and Spatial Politics. MIT Press.
Jenks, K. (1995). The Centrality of the Eye in Western Culture. Routledge.
Kaymaz, I. C. (2012). Landscape perception. In M. Ozyavus (Ed.), Landscape planning (pp. 251-276). IntechOpen.
Paterson, M. (2007). The Senses of Touch: Haptics, Affects and Technologies. Berg. http://dx.doi.org/10.4324/9781003087168    
Virilio, P. (1991). The lost dimension (D. Moshenberg, Trans.). Semiotext(e).

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما