باغ نظر

بازشناسی کارکرد محور آیینی به‌‌عنوان پیشران بازآفرینی شهری فرهنگ‌‌مبنا (نمونه‌موردی: محور زینبیه و حسینیۀ اعظم تا امامزاده سیدابراهیم(ع) شهر زنجان)

https://doi.org/10.22034/bagh.2024.431283.5520
دوره 21، شماره 137
آبان 1403
صفحه 51-60
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

سیده سارا مرتضوی 1
علیرضا عندلیب 2
رضا احمدیان 3
مرتضی طلاچیان 4

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکدۀ عمران، معماری و هنر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ عمران، معماری و هنر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

3 استادیار گروه شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، دانشکدۀ فنی، مهندسی و علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان، ایران.

4 استادیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ عمران، معماری و هنر، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

چکیده
بیان مسئله: در راهبردهای بازآفرینی فرهنگ‌‌مبنای فضاهای شهری، توجه به تأثیرات فرهنگی-اجتماعی و اقتصادی فعالیت‌‌ها و رویدادها و همچنین ویژگی‌‌های کالبدی-فضایی فضاهای میزبان، اهمیت زیادی دارد. فضاهای میزبان آیین‌‌ها، گستره‌‌ای از فضاهای مختلف را که بایستی دارای ویژگی‌‌های خاص کالبدی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی باشند، شامل می‌‌شود. بازآفرینی فضاهای شهری به‌واسطۀ کارکردهای آیینی می‌‌تواند شرایط فضا را به چالش کشیده و شکل‌‌گیری نوعی فضای اجتماعی، همبستگی و بهبود حس مکان و مشارکت شهروندان را تسهیل بخشد. شهر زنجان به‌مثابۀ کارکرد آیینی خود در مراسم‌‌های مذهبی و ملی به‌ویژه در ایام محرم معروفیت یافته است. از این‌رو انتظار می‌‌رود فضای تجلی مراسمات مذهبی متناسب با کارکرد آیینی بوده و فرسودگی، زوال و پژمردگی محور آیینی تأثیر چشمگیری بر کمیت و کیفیت همبستگی، احساس تعلق خاطر، هویت و... خواهد داشت.
هدف پژوهش: این پژوهش درصدد بازشناسی کارکرد محورهای آیینی به‌‌عنوان پیشران بازآفرینی در محور زینبیه و حسینیۀ اعظم تا امامزاده سیدابراهیم (ع) شهر زنجان است.
روش پژوهش: روش تحقیق براساس روش‌‌های جدید آینده‌پژوهی، تبیینی است. عوامل توسط 30 کارشناس و متخصص برنامه‌‌ریزی شهری با به‌کارگیری پویش محیطی، تحلیل اثرات متقابل/ ساختاری موردارزیابی قرار گرفت و از نرم افزار تخصصی آینده‌پژوهی MICMAC برای بازشناسی کارکرد محور آیینی به‌‌عنوان پیشران بازآفرینی شهری استفاده شده است. 
نتیجه‌‌گیری: نتایج نشان داد که وضعیت پراکندگی متغیرهای مؤثر نشان از ناپایداری سیستم است. از میان 29 عامل بررسی‌شده 10 عامل اصلی به‌‌عنوان عوامل کلیدی مؤثر بر کارکردمحور آیینی انتخاب شده‌‌اند که همۀ عوامل در هر دو روش مستقیم و غیرمستقیم تکرار شده‌‌اند. هماهنگی با زمینۀ تاریخی، حس مکان، پویایی و ماندگاری، تداوم کالبدی، نقش‌‌انگیزی ذهنی، معنادهندگی به محیط، انتظام‌گیرنده از مذهب و فرهنگ، پیوستگی کالبدی- اجتماعی، سازگاری و پویایی فضا به‌‌عنوان عوامل کلیدی مؤثر در بازآفرینی محور زینبیه و حسینیۀ اعظم تا امامزاده سیدابراهیم (ع) شهر زنجان مطرح هستند. هم‌‌افزایی کیفیت عوامل کلیدی، تأثیر چشمگیری بر افزایش کیفیت تعامل و همبستگی افراد با محیط خواهد داشت. 

کلیدواژه‌ها

بازآفرینی شهری
پیشران
کارکرد محور آیینی
فرهنگ‌‌مبنا
شهر زنجان

عنوان مقاله English

Recognition of Functionality of Ritual-Centric Axis as a Driver for Culture-Based Urban Regeneration (A Case Study of the Zeynabieh and Hosseinieh Azam to Imamzadeh Seyed Ebrahim Axis in Zanjan City)

نویسندگان English

Seyede Sara Mortazavi 1
Alireza Andalib 2
Reza Ahmadian 3
Morteza Talachian 4
1 Ph.D. Student of Urban Planning, Faculty of Civil Engineering, Architecture and Art, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Urban Planning Department, Faculty of Civil Engineering, Architecture and Art, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Technology, Engineering and Basic Sciences, Department of Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University, Zanjan Branch, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Civil Engineering, Architecture and Art, Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

Problem statement: In the strategies for culture-based urban regeneration, the cultural-social and economic impacts of activities and events, as well as the physical-spatial characteristics of the host spaces, are of great importance. Ritual-hosting spaces encompass a range of environments that must possess specific physical, cultural, social, economic, and managerial attributes. Urban regeneration through ritual functionalities can challenge the conditions of spaces, facilitating the formation of social space, fostering solidarity, enhancing the sense of place, and increasing citizen participation. Zanjan city is renowned for its ritual functions, especially during the religious and national ceremonies in the month of Muharram. Therefore, it is expected that the spaces manifesting these religious ceremonies align with their ritual functions and that the deterioration, decay, and decline of these ritual axes would significantly impact the quantity and quality of solidarity, sense of belonging, identity, and more.
Research objective: This study aims to identify the role of ritual-centric axes as drivers of regeneration along the Zeynabieh and Hosseinieh Azam to Imamzadeh Seyed Ebrahim (PBUH) axis in Zanjan city.
Research method: The study employs explanatory methods based on novel future study techniques. The factors were evaluated by 30 urban planning experts using environmental scanning and cross-impact/structural analysis. The specialized future studies’ software, MICMAC, was used to identify the functionality of the ritual axis as a driver for urban regeneration.
Conclusion: The results indicate that the dispersion of the influential variables suggests system instability. Out of 29 factors analyzed, 10 key factors were identified as critical influencers on the ritual-centric axis, consistently appearing in both direct and indirect methods. These key factors—alignment with historical context, sense of place, dynamism and sustainability, physical continuity, mental role creation, environmental signification, organization derived from religion and culture, physical-social continuity, adaptability, and spatial dynamism—are crucial in the regeneration of the Zeynabieh and Hosseinieh Azam to Imamzadeh Seyed Ebrahim axis in Zanjan. Enhancing the quality of these key factors will significantly improve the quality of interactions and solidarity among individuals with the environment.

کلیدواژه‌ها English

  • Urban Regeneration
  • Driver
  • Ritual-Centric Functionality
  • Culture-Based
  • Zanjan City
ابرقویی فرد، حمیده؛ صابونچی، پریچهر، و فرزین، احمدعلی. (1397). بازخوانی نقش مناظر آیینی در هویت‌بخشی به شهرهای ایرانی. باغ نظر، 15(65 )، 5-12. https://doi.org/10.22034/bagh.2018.74072
اردلان، نادر و بختیار، لاله. (1380). حس وحدت (ترجمه حمید شاهرخ). خاک.
اهری، زهرا. (1394). شناسایی ساختار ثانویۀ شهر ایرانی در دورۀ قاجاریه. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 20(2)، 23-34. https://doi.org/10.22059/jfaup.2015.56715
ایزدی، پگاه؛ هادیانی، زهره؛ حاجی‌نژاد، علی، و قادری، جعفر. (1395). واکاوی زمینه‌های تحقق‌پذیری رویکرد بازآفرینی شهری فرهنگ‌محور (بافت تاریخی- فرهنگی شر شیراز). جغرافیا، 14 (دورۀ جدید)(51)، 461-482. 
آمارنامه شهری زنجان. (1397). فصل سوم : مدیریت شهری، مدیریت برنامه‌ریزی و توسعه. شهرداری زنجان، 39-84.
پاکزاد، جهانشاه. (1386). سیراندیشه‌ها در شهرسازی. وزارت مسکن و شهرسازی، شرکت عمران شهرهای جدید.
حبیب، فرح؛ کریمی، نوشین و کریمی، نسیم. (1388). رویکردی تحلیلی به تعامل بین آیین‌‌های جمعی و ساختار کالبدی شهرهای سنتی ایران (نمونه‌موردی: شهر زنجان). هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 1(39)، 117-126.  https://jfaup.ut.ac.ir/article_68326.html.
شکور، علی؛ عبداله‌زاده فرد، علیرضا و خورشیدی، راضیه. (1397). نقش ساختار کالبدی بر شکل‌گیری همبستگی اجتماعی در محلات شهری (نمونه‌موردی: محلۀ قصردشت شیراز). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 9(33)، 49-62. https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_2894.html
شیعه، اسماعیل. (1389). مقدمه‌ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری. دانشگاه علم و صنعت ایران.
لطفی، سهند. (1390). بازآفرینی شهری فرهنگ‌مبنا: تأملی بر بن‌مایه‌های فرهنگی و کُنش بازآفرینی. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 3(45)، 49-62. https://jfaup.ut.ac.ir/article_24684.html
لطفی، سهند؛ شعله، مهسا؛ حاجی‌پور، خلیل؛ جنگجو، سینا و فلاح منشادی، افروز. (1401). بازآفرینی رویدادمدار در بازپیوند استخوان‌‌بندی شهرهای تاریخی (موردپژوهی: ساختار هم‌پیوند شیراز تاریخی). جغرافیا و توسعۀ فضای شهری.
معینی، سیدمحمود؛ جلیلی، محمدرضا و غیاثوند، مهسا. (1393). فضاهای شهری و ایجاد حس همبستگی اچتماعی وتأثیر آن بر بناهای مسکونی. اولین همایش ملی معماری مسکونی، ملایر. https://civilica.com/doc/346633
نعیمی، کیومرث و پورمحمدی، محمدرضا. (1395). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آیندۀ سکونتگاه‌های فرودست شهری سنندج با تأکید بر آینده‌پژوهی. مطالعات شهری، 5(20)، 53-64. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_40902.html?lang=fa
Alhajri, K. (2019). Ritual and drama. Вісник Київського національного університету культури і мистецтв. Серія: Сценічне мистецтво, 2(1), 8-26. https://doi.org/10.31866/2616-759x.2.1.2019.170745
Bhandari, R. B., Okada, N., Yokomatsu, M., & Ikeo, H. (2010). Analyzing urban rituals with reference to development of social capital for disaster resilience. In 2010 IEEE International Conference on Systems, Man and Cybernetics (pp. 3477-3482). IEEE. https://doi.org/10.1109/icsmc.2010.5642437
Campbell, J., & Moyers, B. (2010). Mitolojinin Gücü (Z. Yaman, Trans.). MediaCat Kitapları. [in Turkish]
Chahardowli, M., & Sajadzadeh, H. (2022). A strategic development model for regeneration of urban historical cores: A case study of the historical fabric of Hamedan City. Land Use Policy, 114, 105993. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2022.105993
Chiu, Y. H., Lee, M. S., & Wang, J. W. (2019). Culture-led urban regeneration strategy: An evaluation of the management strategies and performance of urban regeneration stations in Taipei City. Habitat International, 86, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2019.01.003
Collins, R. (2004). Rituals of solidarity and security in the wake of terrorist attack. Sociological Theory, 22(1), 53-87. http://dx.doi.org/10.1111/j.1467-9558.2004.00204.x
Gamba, F., & Cattacin, S. (2021). Urbans rituals as spaces of memory and belonging: A Geneva case study. City, Culture and Society, 24, 100385. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2021.100385
Hertz, E., & Cattacin, S. (2015). Traditions vivantes dans l’espace urbain: Une provocation? In Bundesamt für Kultur, Schw, & Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaft (Eds.), Lebendige Traditionen in der urbanen Gesellschaft (pp. 33–40). Baden. https://doi.org/10.1234/traditions-vivantes 
Jahanbakhsh, H., Koumleh, M. H., & Alambaz, F. S. (2015). Methods and techniques in using collective memory in urban design: Achieving social sustainability in urban environments.     Cumhuriyet Üniversitesi Fen Fakültesi Fen Bilimleri Dergisi (CSJ), 36, 13. 
Lak, A., & Hakimian, P. (2019). Collective memory and urban regeneration in urban spaces: Reproducing memories in Baharestan Square, city of Tehran, Iran. City, Culture and Society, 18, 100290. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2019.100290
Mehanna, W. A. E. H., & Mehanna, W. A. E. H. (2019). Urban renewal for traditional commercial streets at the historical centers of cities. Alexandria Engineering Journal, 58(4), 1127-1143. https://doi.org/10.1016/j.aej.2019.09.015
Meşeci, F. (2007). Cumhuriyet sonrası Türk eğitim sisteminde ritüeller: Kuramsal bir çalışma [Doctoral dissertation, Marmara University]. Ulusal Tez Merkezi. [in Turkish] https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=7H7bfIKTA2HN3cvrqqXMJg&no=H9g65oC52KINNJ8EcOMHrw
Mirzakhani, A., Turró, M., & Jalilisadrabad, S. (2021). Key stakeholders and operation processes in the regeneration of historical urban fabrics in Iran. Cities, 118, 103362. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.1033621
Noring, L. (2019). Public asset corporation: A new vehicle for urban regeneration and infrastructure finance. Cities, 88, 125-135. https://doi.org/10.1016/j.cities.2019.01.002
Pan, Y., & Cobbinah, P. B. (2023). Embedding place attachment: Residents’ lived experiences of urban regeneration in Zhuanghe, China. Habitat International, 135, 102796. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2023.102796
Quantz, R. A., & Magolda, P. M. (1997). Nonrational classroom performance: Ritual as an aspect of action. The Urban Review, 29(4), 221-238. https://doi.org/10.1023/A:1024692515178
Rapoport, A. (1994). Spatial Organization and the Built Environment. In T. Ingold (Ed.), Companion Encyclopedia of Anthropology: Humanity, Culture and Social Life (pp. 460-502). Routledge. 
Rose-Redwood, R., Alderman, D., & Azaryahu, M. (2008). Collective memory and the politics of urban space: An introduction. GeoJournal, 73(3), 161-164. https://doi.org/10.1007/s10708-008-9201-5
Stephenson, B. (2022). Ritual. In Oxford Research Encyclopedia of Religion. Oxford University press. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199340378.013.923
Uğuz, E. (2008). Transformation of collective memory in the case of Ankara Atatürk Boulevard [Master’s thesis, Middle East Technical University]. METU. http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12610193/index.pdf
Vanclay, F. (2017). Project-induced displacement and resettlement: From impoverishment risks to an opportunity for development? Impact Assessment and Project Appraisal, 35(1), 3-21. https://doi.org/10.1080/14615517.2017.1278671
Wang, Y., Feng, Y., Han, Q., Zuo, J., & Rameezdeen, R. (2020). Perceived discrimination of displaced people in development-induced displacement and resettlement: The role of integration. Cities, 101, 102692. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102692

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما