باغ نظر

رمزگشایی عناصر معماری به کمک دستور زبان شکل (گونه‌شناسی فضاهای 64 خانۀ تاریخی از کاشان، یزد و اصفهان)

https://doi.org/10.22034/bagh.2025.424282.5497
دوره 21، شماره 141
اسفند 1403
صفحه 5-14
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

سید امیر حسینی 1
شهاب‌الدین فتحی 2
محمدرضا بمانیان 3
محمدجواد مهدوی‌نژاد 3

1 دکتری معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران.

2 کارشناس‌ارشد معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 استاد معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران.

چکیده
بیان مسئله: گونه‌شناسی توصیفی ساده و دیاگرام از یک دسته از پدیده‌ها انجام می‌شود و میزانی از ارتباط و تشابه میان آن دسته از پدیده‌ها برقرار می‌شود. مطالعات فراوانی در گونه‌شناسی فضاهای خانه‌های تاریخی انجام شده است اما اغلب این مطالعات یک یا چند فضای محدود را بررسی کرده‌اند که عدم ارتباط ساختاری میان فضاهای مختلف، روش و ساختار مشخصی که بتوان همۀ فضاها را به کمک آن گونه‌شناسی کرد و ارتباط ساختاری میان فضاها را توضیح داد، مشهود است. 
هدف پژوهش: هدف از این پژوهش، برقراری ارتباط میان فضاهای مختلف در خانه‌های تاریخی درونگرای فلات مرکزی ایران و ارتباط شکلی-ساختاری میان نتایج مطالعات مختلفی است که پیرامون گونه‌شناسی فضاهای خانه‌های تاریخی در معماری ایرانی انجام شده است.
روش پژوهش: در این پژوهش، براساس دستور زبان شکل خانه‌های تاریخی کاشان، به گونه‌شناسی ریزفضاهای 64 خانۀ تاریخی از شهرهای یزد و اصفهان و کاشان پرداخته شده است. در ضمن مطالعه، گونه‌شناسی اولیۀ ریزفضاها توسعه و نظامی منسجم از ارتباط میان گونه‌های شکلی در خانه‌های تاریخی این سه شهر حاصل شده است.  
نتیجه‌گیری: در بخش یافته‌ها نخست یک دستور زبان دو مرحله‌ای برای تولید ساختار شکلی و سپس برقراری روابط فضایی میان اجزا ارائه شده است. به کمک این دستور زبان طیفی از ساختارهای شکلی و روابط فضایی موجود در نمونه‌های بررسی‌شده به‌صورت یک ساختار درختی ارائه شده است. این‌گونه‌شناسی به‌خوبی روابط ساختاری میان گونه‌های مختلف شکلی را توضیح می‌دهد. به‌علاوه به کمک آن می‌توان تفاوت گونه‌های مختلف میان شهرهای دیگر را نیز توضیح داد. به‌این‌ترتیب، مدلی ارائه شده است که میان فضاهای مختلف در خانه‌های تاریخی درونگرای فلات مرکزی ایران ارتباط ساختاری شکلی برقرار می‌کند.

کلیدواژه‌ها

گونه‌شناسی
دستور زبان شکل
کاشان
یزد
اصفهان

عنوان مقاله English

Decoding Architectural Design Elements Through Shape Grammar (Typology of 64 traditional houses of Kashan, Yazd, and Isfahan)

نویسندگان English

Seyed Amir Hosseini 1
Shahaboddin Fathi 2
Mohamadreza Bemanian 3
Mohammadjavad Mahdavinejad 3
1 Ph.D. in Architecture, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 M.A. in Architecture, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
3 Professor in Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

Problem statement: Typology provides a simple and diagrammatic description of a group of phenomena and establishes a degree of connection or affinity between those phenomena. Many studies have addressed the typology of spaces of historical houses, but most of these studies have focused on one or more limited spaces, which reveal the absence of structural connection between different spaces and the lack of a specific method or framework that can be used to typify all spaces and explain the structural connection between them.
Research objective: This study aims to establish a connection between different spaces in introverted historical houses located in the Central Iranian Plateau Iran and identify the formal-structural connection between the findings from previous studies on the typology of spaces of historical houses in Iranian architecture.
Research method: Using the shape grammar, the present study performed a typological analysis of micro-spaces of 64 historical houses from Kashan, Yazd, and Isfahan. This study also developed the initial typology of micro-spaces and established a coherent system of relationships between formal typologies in the historical houses located in these three cities.
Conclusion: Based on the findings from this study, a two-stage grammar was first developed for generating the formal structure and then establishing spatial relationships between components of the houses. With the help of this grammar, a triple structure was developed using a range of formal structures and spatial relationships identified in the studied samples. The developed typology can account for the structural relationships between different forms. In addition, it can pinpoint the differences between different typologies in other cities. Accordingly, the typological model developed in this study establishes a structural-form relationship between different spaces in introverted historical houses located in the Central Iranian Plateau.

کلیدواژه‌ها English

  • Typology
  • Shape grammar
  • Kashan
  • Yazd
  • Isfahan
پارسی، فرامرز. (1390). الگوهای فصل مشترک در معماری ایرانی، مجله معمار، (68)، 68-82.
حاجی قاسمی، کامبیز، موسوی روضاتی، مریم‌دخت و سلطان‌زاده، حسین. (1375). گنجنامه، فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران: دفتر اول خانه‌های کاشان. دانشگاه شهید بهشتی.
حاجی قاسمی، کامبیز، موسوی روضاتی، مریم‌دخت و منصوره طاهباز. (1377). گنجنامه، فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران: دفتر چهارم: خانه‌های اصفهان. دانشگاه شهید بهشتی.
حاجی قاسمی، کامبیز؛ نوربخش، هدیه؛ رسولی، جلیل؛ فرجو، غزال؛ صابونیان‌یزد، مهدی؛ خرم، بابک؛ جلیلیان، شهلا؛ موسوی روضاتی، مریم‌دخت؛ شهنواز، آرش و زرینی، حسین. (1383). گنجنامه، فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران: خانه‌های یزد. دانشگاه شهید بهشتی.
معماریان، غلامحسین و طبرسا، محمدعلی. (1392). گونه و گونه‌شناسی معماری. انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، 4(2)، 103-114. https://www.isau.ir/article_61978.html?lang=fa  
AbdulRaheem, O. B., & Rayis, O. A. (2016). Design of generative model for the language of traditional Suakin using parametric shape grammar. International Journal of Computer-Aided Technologies, 3(2/3), 01-18. http://dx.doi.org/10.5121/ijcax.2016.3301 
Çaǧdaş, G. (1996). A shape grammar: The language of traditional Turkish houses. Environment and Planning B: Planning and Design, 23(4), 443-464. https://doi.org/10.1068/b230443 
Chiou, S. C., & Krishnamurti, R. (1995). The grammar of Taiwanese traditional vernacular dwellings. Environment and Planning B: Planning and Design, 22(6), 689-720. http://dx.doi.org/10.1068/b220689 
Colakoglu, B. (2002). An informal shape grammars for interpolations of traditional Bosnian Hayat houses in a contemporary context. Generative Art, 5th International Conference GA2002, Milan,. https://www.semanticscholar.org/paper/An-Informal-Shape-Grammars-for-Interpolations-of-in-Colakoglu-Ph./c4ad06f3fcc5bd0b7173c583f70c0731dc5ade9e 
Colakoglu, M. B. (2000). Design by grammar: algorithmic design in an architectural context [Doctoral dissertation, Massachusetts Institute of Technology]. MIT Libraries; Dspace@MIT. http://hdl.handle.net/1721.1/8372 
Darabi, M. (2016). Analysis and Explanation of Morphological Patterns of Kashan through Urban Grammar Approach [Master’s thesis, Art University of Isfahan].  Iranian Research Institue for Information Science and Technology (IranDoc). .https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/d459bc896f0138356049a51b2fbd5f3b 
Duarte, J. P., Krüger, M., Coutinho, F., Figueiredo, B., & Castro, E. (2011). Alberti Digital: Investigando a influência de Alberti na arquitetura portuguesa da Contrarreforma. In 2º Colóquio Internacional “Gêneses das Racionalidades Modernas–em torno de Alberti. https://www.researchgate.net/publication/265014177_Alberti_Digital_Investigando_a_influencia_de_Alberti_na_arquitetura_portuguesa_da_Contrarreforma 
Eilouti, B. H., & Al-Jokhadar, A. M. I. (2007a). A generative system for Mamluk madrasa form-making. Nexus Network Journal, 9, 7-30.  https://doi.org/10.1007/978-3-7643-8519-4_2 
Eilouti, B. H., & Al-Jokhadar, A. M. I. (2007b). A computer-aided rule-based Mamluk madrasa plan generator. Nexus Network Journal, 9, 31-58. https://doi.org/10.1007/s00004-006-0028-4 
Eilouti, B. H., & Hamamieh Al Shaar, M. J. (2012). Shape grammars of traditional Damascene houses. International Journal of Architectural Heritage, 6(4), 415-435. http://dx.doi.org/10.1080/15583058.2011.575530 
Eloy, S., & Duarte, J. P. (2015). A transformation-grammar-based methodology for the adaptation of existing housetypes: the case of the ‘rabo-de-bacalhau’. Environment and Planning B: Planning and Design, 42(5), 775-800. http://dx.doi.org/10.1068/b120018p 
Figueiredo, B. R. U. N. O., Castro e Costa, E., Duarte, J. P., & Krüger, M. Á. R. I. O. (2013a). Digital Temples: A Shape Grammar to Generate Sacred Building according to Alberti’s Theory’. In Proceedings of Future Traditions, Rethinking Traditions and Envisioning the Future in Architecture Through the Use of Digital Technologies (pp. 63-67). https://www.researchgate.net/publication/265014111_Digital_Temples_a_Shape_Grammar_to_generate_sacred_building_according_to_Alberti%27s_theory 
Figueiredo, B., Duarte, J. P., & Kruger, M. (2013b). Albertian grammatical transformations. In R. Stouffs & S. Sariyildiz (Eds.), eCAADe 2013: Computation and Performance–Proceedings of the 31st International Conference on Education and research in Computer Aided Architectural Design in Europe, Delft, The Netherlands, September 18-20 (pp. 687-696). Faculty of Architecture, Delft University of Technology; eCAADe (Education and research in Computer Aided Architectural Design in Europe). https://doi.org/10.52842/conf.ecaade.2013.2.687 
Gholami, G. H., & Kavian, M. (2017). Examining “Chahar Soffeh” in the Spatial Structure of Iranian Residential Architecture in Hot and Arid Areas. Journal of Housing and Rural Environment, 36(157), 149-161. http://jhre.ir/article-1-802-fa.html  
Guzelci, O. Z. (2014). A shape grammar based expert system to generate traditional Turkish house plan layouts abstract. In XVII Generative Art Conference (pp. 294-30). https://www.semanticscholar.org/paper/A-Shape-Grammar-Based-Expert-System-to-Generate-Guzelci/b575d329077730ac83fa4ec337d05ce6d562e854 
Hasani, K. , Norouz borazjani, V., & Nasirsalami, M. (2017). Re-read of Court’s Form and Related Spaces with Shape Grammar Case Study: 100 Houses of Qajar Dynasty in Kashan City. Bagh-e Nazar, 13(44), 65-76. https://www.bagh-sj.com/article_42148.html?lang=en 
Hasani, K., & Nourouzborazjani, V. (2018). A Specification of a New Pattern of Shape Grammar in Architecture of Today’s houses; Case study: Qajar houses in Tabriz and Tehran. Bagh-e Nazar, 15(63), 29-40. https://doi.org/10.22034/bagh.2018.67365 
Hosseini, S. A., & Bemanian, M. (2022). Shape Grammar of Kashan’s traditional Houses: Investigation of the formal structure and spatial relations of 19 historical houses of Kashan. Naqshejahan, 12 (2), 1-20. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-56632-fa.html 
Jodaki Azizi, A., & Mousavi Haji, S. R. (2016). Recognition and the analysis of Nohgonbad Pattern in Iranian Architecture Through Literary Texts. Comparative Literature Research, 4(4), 168-207. http://clrj.modares.ac.ir/article-12-6211-fa.html 
Joodaki Azizi, A., Mousavi Haji, S. R., & Mehrafarin, R. (2015). Chaharsofeh Pattern Typology at Iranian Architecture and Its Evolution. Journal of Research in Islamic Architecture, 2(5), 64-86. http://jria.iust.ac.ir/article-1-111-fa.html 
Khadem-zadeh, M., Me‘marian, G., & Salavati, K. (2022). Analytical Typology of Historic Mosques in the Cultural Kurdistan Region. Journal of Iranian Architecture Studies, 6(11), 103-124. https://jias.kashanu.ac.ir/article_111783.html?lang=en 
Knight, T. W. (1981). The Forty-One Steps. Environment and Planning B: Planning and Design, 8(1), 97-114. https://doi.org/10.1068/b080097
Knight, T. W. (1999). Applications in architectural design, and education and practice [Report for the NSF/MIT Workshop on Shape Computation 2]. Massachusetts Institute of Technology. https://www.semanticscholar.org/paper/Applications-in-architectural-design-and-education-Wright-Murcutt/31aa232e80d698a35f00c24c300ab8a7d9744b5d 
Li, A. I. (2015). Algorithmic architecture in twelfth-century China: The Yingzao Fashi. In K. Williams & M. Ostwald (Eds.), Architecture and Mathematics from Antiquity to the Future: Volume I.: Antiquity to the 1500s (pp. 389-397). Birkhäuser. http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-00137-1_27 
Madahi, S. M., Memarian, G. H., Bemani Naeini, M., & Khodadadi Fakhr Abadi, T. (2017). A Formal Analysis of Houses in Vernacular Architecture of Khorasan; Case Study: Boshrouyeh City in Pre-Pahlavi Period. Journal of Housing and Rural Environment, 36(159), 63-78. http://jhre.ir/article-1-751-fa.html 
Memarian, G., & Dehghani Tafti, M. (2018). Seeking to Find a Novel Concept to Type and Typology in Architecture (Case study: Vernacular Houses in Taft, Type of Tallardar). Journal of Housing and Rural Environment, 37(162), 21-38. http://jhre.ir/article-1-1519-fa.html 
Rahravi Poodeh, S., Valibeig, N., Dehghan, N., & Masoud, M. (2018). The Structural Typology of the Main Spaces in Isfahan’s Historical Housed with A Central Yard in Terms of Their Plan. Soffeh, 28(3), 127-148. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100441.html?lang=en 
Rahravi Poodeh, S., Valibeig, N., Dehghan, N., & Masoud, M. (2019). Analysis of the Formal Features of Chaharsofe Houses and its Influence on the Formal Structure of Introverted Houses in the City of Isfahan. Bagh-e Nazar, 16(72), 5-20. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.87455 
Said, S., & Embi, M. R. (2008). A parametric shape grammar of the traditional Malay long-roof type houses. International Journal of Architectural Computing, 6(2), 121-144. https://doi.org/10.1260/147807708785850113 
Shakouri, R., & Seyyed-Khamoushi, S. (2017). Spatial Affordance in Domestic Persian Architecture; Case Study: Shekam Darideh Room, Lariha’s Residence, Yazd. Journal of Housing and Rural Envirnoment, 36(159), 119-132. http://jhre.ir/article-1-1137-fa.html 
Stiny, G. N. (1976). Two exercises in formal composition. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science, 3(2), 187-210. https://doi.org/10.1068/b030187 
Stiny, G. N. (1977). Ice-ray: A note on the generation of Chinese lattice designs. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science, 4(1), 89–98. https://doi.org/10.1068/b040089 
Stiny, G. N., & Mitchell, W. J. (1980). The grammar of paradise: On the generation of Mughul gardens. Environment and Planning B: Planning and Design, 7(2), 209–226. https://doi.org/10.1068/b070209 
Tabatabaie Zavareh, S. M., Valibeig, N., Azimi, M., & Shahbazi Chegeni, B. (2018). Comparing the architectural body of traditional Chahar-Soffeh and Hozkhaneh houses in the city of Zavareh. Journal of Architecture in Hot and Dry Climate, 6(7), 101-125. https://doi.org/10.29252/ahdc.2018.1414 
Torus, B. (2011). Learning from vernacular Turkish house: Designing mass-customized houses in Mardin. Intercultural Understanding, 1(1984), 105–112. https://www.researchgate.net/publication/313376045_Learning_from_Vernacular_Turkish_House_Designing_Mass-_Customized_Houses_in_Mardin_httpwwwmukogawa-uacjpitcspublicationsIU_vol1pdf1-12_articlepdf 
Valibeig, N., & Karimi, F. (2018). Application of Architectural Visual Documents and Oral History of in the Representation of Micro-Spaces and Three-Dimensional (3D) Modeling of Nawab Razavi Historical House in Yazd. Cultural History Studies (Pejuhesh Nameh Anjoman-e Iraniye Tarikh), 10(38), 157-186. https://www.chistorys.ir/article_205380.html?lang=en 

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما