باغ نظر

بررسی تأثیر تغییرات فصول بر قابلیت‌‌های ادراک بدنمند بر رفتار (مورد مطالعاتی: فضای درکه در تهران)

https://doi.org/10.22034/bagh.2025.486239.5696
دوره 22، شماره 143
اردیبهشت 1404
صفحه 5-22
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

سعید شریف کاظمی 1
فرح حبیب 2
مریم قلمبردزفولی 3

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکدۀ عمران، هنر و معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استاد گروه شهرسازی، دانشکده عمران، هنر و معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار گروه شهرسازی، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران.

چکیده
بیان مسئله: روانشناسی محیطی به‌‌عنوان یک حوزۀ علمی گسترده پیرامون یافتن نحوه و نوع ارتباطات انسان با محیط احاطه‌کنندۀ اوست یا به‌‌زبان ساده‌‌تر نحوۀ رفتارهای انسان در فضا که تحت‌تأثیر قرارگیری در محیط رفتاری است را بررسی می‌کند. این بحث که انسان به‌‌عنوان بخشی از محیط نقش ایفا می‌‌کند و کلیۀ رفتارهای او بر فضای پیرامونی تأثیر می‌‌گذارد و از آن تأثیر می‌‌پذیرد یک حقیقت بلامنازع است اما این امر که چرخۀ مورد نظر، تحت‌تأثیر عوامل محرک حسی این تجارب را می‌‌آموزد یا تحت‌تأثیر کدام محرک‌‌ها تغییر رفتار می‌‌دهند، یک پرسش اساسی است. 
هدف پژوهش: این پژوهش به‌دنبال ارتباطات میان ادراک ناشی از مناظر بصری فضا و نحوۀ تغییرات در الگوهای رفتاری فردی یا جمعی است. به همین دلیل نیز از فضای درکه، به‌‌عنوان یک فضا باوجود مناظر حسی متنوع و گسترده با جامعۀ مخاطبین مختلف برای رسیدن به این هدف استفاده شده‌ است.
روش پژوهش: این پژوهش از دو روش کیفی مطالعات قوم‌‌نگاری (رفتارنگاری) و همچنین پیاده‌‌روی حسی برای بررسی مقرهای حسی- رفتاری استفاده کرده‌ است که در بازه‌‌های زمانی مختلف در فصول بهار و تابستان، به بررسی تغییرات رفتاری و مناظر حسی پرداخته‌ است.
نتیجه‌‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییرات مناظر حسی در فصول بهار و تابستان به شکل محسوسی بر رفتارهای انسانی در فضای درکه تأثیرگذار است. در فصل بهار، حس بویایی و بینایی غالب بوده و با تقویت تعاملات دوستانه و رفتارهای لحظه‌ای، الگوهای جاری رفتاری را تحت‌تأثیر قرار داده است. در مقابل آن در تابستان، حس بساوایی به‌واسطة تغییرات اقلیمی فعال‌تر شده و تعاملات فردی با غریبه‌ها را پررنگ‌تر کرده است. این تغییرات حسی در ارتباط مستقیم با ویژگی‌های کالبدی محیط و چرخه‌های زمانی قرار داشته و نشان‌دهندۀ اهمیت برنامه‌ریزی محیطی برای ارتقای کیفیت فضاهای جمعی است. به‌طور کلی، تحریکات حسی مختلف در کنار عناصر کالبدی، بستری برای شکل‌گیری و تنوع الگوهای رفتاری فراهم می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

قابلیت‌‌های ادراکی
ادراک بدنمند
رفتار
سینومورفی

عنوان مقاله English

Examining the Impact of Seasonal Changes on Embodied Perception Capabilities and Behavior: A Case Study of Darakeh, Tehran

نویسندگان English

Saeed Sharifkazemi 1
Farah Habib 2
Maryam Ghalambor Dezfuly 3
1 Department of Urban Development, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehan, Iran.
2 Professor, Department of Urban Development, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Urban Development, Pardis Branch, Islamic Azad University, Pardis, Iran.
چکیده English

Problem statement: Environmental psychology, as a broad scientific field, seeks to understand the nature and type of interactions between humans and their surrounding environment. In simpler terms, it examines how human behavior in space is influenced by exposure to behavioral environments. It is an undeniable fact that humans, as part of their environment, both influence and are influenced by their surroundings. However, the extent to which this cycle is affected by sensory stimuli, as well as the specific stimuli that alter behaviors, remains an open question.
Research objective: This study aims to explore the relationship between the perception derived from visual landscapes and the resulting changes in individual and collective behavioral patterns. To achieve this goal, the research utilizes the Darakeh area a space characterized by diverse sensory landscapes and a wide range of audiences.
Research method: The study employs two qualitative research methods: ethnographic (behavioral) studies and sensory walking to examine sensory-behavioral stations. These methods were applied over different time intervals during the spring and summer seasons to analyze behavioral changes and sensory landscapes.
Conclusion: The results indicate that sensory landscape variations during spring and summer significantly impact human behaviors in the Darakeh area. In spring, olfactory and visual senses are dominant, enhancing friendly interactions and momentary behaviors. Conversely, in summer, the sense of touch becomes more active due to climatic changes, increasing individual interactions with strangers. These sensory variations are directly linked to the physical characteristics of the environment and temporal cycles, highlighting the importance of environmental planning to enhance the quality of public spaces. Overall, diverse sensory stimuli, alongside physical elements, create a foundation for the formation and variation of behavioral patterns.

کلیدواژه‌ها English

  • Perceptual Affordances
  • Embodied Perception
  • Behavior
  • Synomorphy
احمدی، الهه و غیورفر، علیرضا. (1401). دریافت معانی باغ ایرانی از منظر پدیدارشناسی ادراک حسی مرلوپونتی. شباک، 8(6)، 41-50. https://www.sid.ir/paper/1059573/fa 
صالحی‌‌نیا، مجید و نیرومند شیشوان، مهدیه. (1397). تبیین نقش مؤلفه‌‌های منظر حسی مبتنی‌بر حواس در کیفیت ادراک حسی محیطی گذر ارگ جدید تبریز. شهر ایرانی اسلامی، 8(31)، 19-31. https://www.sid.ir/paper/523023/fa 
عندلیب، علیرضا. (1389). فضاهای عمومی شهر. منظر، 7(3). 20- 18. https://www.manzar-sj.com/article_378.html?lang=fa 
یزدانی، آمنه و لواسانی، مونا. (1389). تحلیل عوامل موفقیت جلوخان تئاترشهر. منظر، 2(7)، 42-45. https://www.manzar-sj.com/article_385.html 
Abbasi, Z., Habib, F., & Mokhtabad Amrei, S. M. (2015). Principles and standards of architectural space perception in traditional markets. Urban and Rural Management, 14(39), 291-316. http://ijurm.imo.org.ir/article-1-466-fa.html 
Altman, I. (1975). The environment and social behavior. Brooks/Cde.
Arnheim, R. (2016). Art and visual perception: A psychology of the creative eye. Univ of California Press. 
Barker, R, G. (1968). Behavior Settings: A revision and extension of roger G. Barker’s Excological psychology. Standford University Press. https://books.google.com/books?id=pXjU0TFKIYkC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false 
Bentley, I., Alcock, A., Murrain, P., McGlynn, S., & Smith, G. (2015). Responsive Environments (M. Behzadfar, Trans.). Iran University of Science and Technology.
Dewey, J. (1986). Experience and Education. The Educational Forum, 50(3), 241–252. https://doi.org/10.1080/00131728609335764 
Emamgholi, A., Ayvazian, S., Zadeh Mohammadi, A., & Eslami, S. G. H. (2012). Environmental psychology: The common arena of architecture and behavioral sciences. Journal of Behavioral Sciences, 4(14), 23-43. https://www.sid.ir/paper/190530/en
Feli, SH., Habib, F., & Shahcheraghi, A. (2021). Identification of Components Affecting Synomorphy and Utilization Of It In Planning Educational Spaces (Cas: Faculties Of Art and Architecture of Tehran). Space Ontology International Journal, 9(4), 43-56. https://doi.org/10.22094/soij.2020.680517 
Gehl, J. (1987). Life between buildings: using public space. Van Nostrand Reinhold.
Gehl, J., & Svarre, B. (2013). How to study public life (Vol. 2). Island press.
Gibson, J. J. (2014). The ecological approach to visual perception (Classic ed.). Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781315740218 
Gifford, R. (2014). Environmental psychology: Principles and practice (5th ed.). Optimal Books.
Grosz, E. (1995). Space, time and perversion: Essays on the politics of bodies. Routledge.
Hemmati, M. & Saboonchi, P. (2021). Perceiver, Perceived, Perceptual Product (Evaluating Experts› Interpretations of the Components of ‘Landscape’ Definition). MANZAR, the Scientific Journal of Landscape, 13(56), 14-29. https://doi.org/10.22034/manzar.2021.273356.2115 
Hosseinzadeh Dalir, K., Moosavi, M. S., Bayramzadeh, N., & Pashachini, H. (2022). Investigating the effect of urban space on citizens’ behavioral patterns (Case study: Imam Street, Urmia). Geography and Urban Space Development, 9(2), 37-53. https://doi.org/10.22067/jgusd.2021.67083.0 
Jo, H.I., & Jeon, J.Y. (2022). Perception of urban soundscape and landscape using different visual environment reproduction methods in virtual reality. Science Direct, 186, 108498. https://doi.org/10.1016/j.apacoust.2021.108498 
Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The experience of nature: A psychological perspective. Cambridge University Press.
Khatibi, S. M. R. (2013). The Effect of Behavioral Pattern for Regeneration of Urban Environment Identity in Urban Designed Interventions (Case Study: Entrance Area of Sanandaj). Hoviat Shahr, 13(7), 63-73. https://journals.srbiau.ac.ir/article_1943.html
Lang, J. (2009). Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design (A. Einifar, Trans.). University of Tehran.
Lotfi, A., & Zamani, B. (2015). The effect of Sensescape criteria in quality of Equipped Community Spine (Case study: Isfahan, Aligholiagha spine). Motaleate Shahri, 4(13), 43-56. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_11744.html 
Lynch, K. (1960). The image of the city. MIT Press. https://books.google.com/books?id=_phRPWsSpAgC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false 
Ma, R., Luo, Y., & Furuya, k. (2023). Gender Differences and Optimizing Women’s Experiences: An Exploratory Study of Visual Behavior While Viewing Urban Park Landscapes in Tokyo, Japan. Sustainability, 15(5), 2-14. https://doi.org/10.3390/su15053957 
Mansournia, S., Gharaei, F., & Bahrami, B. (2016). Behavior mapping: An approach to assessment of urban spaces responsiveness. Case study: Recreational space of Zrêbar lake waterfront, Marivan, Kurdistan. Motaleate Shahri, 5(18), 77-90. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_32062.html?lang=en 
Medway, D. (2015). Rethinking place branding and the ‘other’ senses. In M. Kavaratzis, G. Warnaby, & G. J. Ashworth (Eds.), Rethinking place branding: Comprehensive brand development for cities and regions (pp. 191-209). Springer.
Merleau-Ponty, M. (1945). Phenomenology of Perception (C. Smith, Trans.). Routledge.
 Milligan, M. J. (1998). Interactional Past and Potential: The Social Construction of Place Attachment. Symbolic Interaction, 21(1), 1–33. https://doi.org/10.1525/si.1998.21.1.1 
Milligan, M. J. (2003). Displacement and Identity Discontinuity: The Role of Nostalgia in Establishing New Identity Categories. Symbolic Interaction, 26(3), 381–403. https://doi.org/10.1525/si.2003.26.3.381  
Mokhtari, M. H. (2020). Sense perception in Aristotle and Mullā Ṣadrā. Kheradname-ye Sadra, 25(3), 31-40. Retrieved from http://kherad.mullasadra.org/en/Article/24052/FullText 
Motalebi, G. H. (2022). Environmental psychology: The new knowledge-based discipline at architecture and urban design›s service. Honar-Ha-Ye-Ziba, (10), 52-67. Retrieved from https://sid.ir/paper/5650/en 
Paknezhad, N., & Latifi, G. (2019). Explanation and evaluation of the impact of environmental factors on the formation of behavioral patterns in urban spaces (From theory to practice: Study of Tajrish Square). Bagh-e Nazar, 15(69), 51-66. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.82313 
Paknezhad, N., Tabibian, M., & Latifi, G. (2021). How to form behavioral patterns in the space organization of Zargandeh and Daroos neighborhoods using Agraph software. Bagh-e Nazar, 18(97), 47-62. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.242285.4622 
Pallasmaa, J. (2024). The eyes of the skin: Architecture and the senses (4th ed.). Wiley. https://books.google.com/books?id=txfwEAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false 
Porteous, J. D. (1985). Smellscape. Progress in Human Geography, 9(3), 356-378. https://doi.org/10.1177/030913338500900303 
Pour Shafei, H., Rostami Nezhad, M. A., & Mohammadzadeh, M. (2021). STEM education approaches: A systematic review. Educational Research Quarterly, 7(26), 1-20. Retrieved from https://journals.cfu.ac.ir/article_1756.html 
Rodaway, P. (2002). Sensuous geographies: body, sense and place. Routledge.
Sadegh Zadeh Ghamsari, F. (2009). Common sense and its perceptual functions according to Aristotle and Ibn Sina. Wisdom and Philosophy, 5(20), 33-51. https://doi.org/10.22054/wph.2010.5781 
Sarmadi, S., Shahcheraghi, A., & Karimifard, L. (2020). Perceiving landscape process based on sensory and intellectual perceptions. Bagh-e Nazar, 17(88), 27-38. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.195136.4236 
Shahcheraghi, A. (2010). Analysis of the process of environmental perception of the Iranian garden based on ecological psychology theory. HOVIATESHAHR, 3(5), 71-84. https://sid.ir/paper/154660/en
Shahcheraghi, A., & Bendarabad, A. (2016). Environed in the environment. Jahad-e Daneshgahi.
Shojaee, D., & Partovi, P. (2015). Analysis of factors affecting the creation and promotion of sociability in public spaces in different scales of Tehran City (Case studies: Two neighborhoods and an area in District 7 Tehran). Bagh-e Nazar, 12(34), 93-108. https://www.bagh-sj.com/article_11093.html 
Steiner, F. (2011). Landscape ecological urbanism: Origins and trajectories. Landscape and urban planning, 100(4), 333-337. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.01.020 
Tafakkor, S., Shahcheraghi, A., & Habib, F. (2020). Review of synomorphy theory in architecture of Persian local bazaar: Case study: Tajrish Bazaar, Tehran. Journal of Architecture and Urban Planning, 13(28), 93-113. https://doi.org/10.30480/aup.2020.2332.1440 
Wang, SH., & Li, A. (2022). Demographic Groups Differences in Restorative Perception of Urban Public Spaces in COVID- 19. Buildings, 12(7), 869-880. https://doi.org/10.3390/buildings12070869 
Wankhede, K., & Wahurwagh, A. (2016). The sensory experience and perception of urban spaces. International Journal on Emerging Technologies, 7(1), 741-744. https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.researchtrend.net/ijet/pdf/127-96.pdf&ved=2ahUKEwjlpP3nna2MAxVWxQIHHfduB8sQFnoECBsQAQ&usg=AOvVaw2jV_99Vec1uTrQXabcRKGd 
Wertheimer, M. (2017). Untersuchungen zur Lehre von der Gestalt. Gestalt Theory, 39(1), 79-89. https://doi.org/10.1515/gth-2017-0007 
Zabetian, E., & Kheyroddin, R. (2018). Assessing the sense of place levels in urban spaces (Case study: Imam Khomeini Square and Imam Hossein Square, Tehran City). Urban Planning Knowledge, 2(2), 47-63. https://doi.org/10.22124/upk.2018.10448.1091 
Zardini, M. (2016). Toward a sensorial urbanism. Sensing the city: A companion to Urban Anthropology, 155, 141. https://doi.org/10.1515/9783035607352-014 
Zheng, H., Luo, M., Wang, Y., & Wei, Y. (2024). Multi-Sensory Interaction and Spatial Perception in Urban Microgreen Spaces: A Focus on Vision, Auditory, and Olfaction. Sustainability, 16(20), 8809. https://doi.org/10.3390/su16208809 
Zia, M., Ghasemi, M., Moeuni, M., & Norouzi., Maliheh. (2019). Explaining Components of Synomorphy in the Outdoor Behavior Setting of Residential Complexes: A Case Study of Kerman Residential Complexes. Creative City Design, 2(2), 46-55. https://sanad.iau.ir/Journal/crcd/Article/919621 

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما