باغ نظر

جستاری بر مفهوم معماری بومی مازندران در دورۀ معاصر (نمونۀ موردی: شهر ساری)

https://doi.org/10.22034/bagh.2025.502492.5764
دوره 22، شماره 146
مرداد 1404
صفحه 27-36
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

عیسی حجت 1
سید یحیی اسلامی 1
سید علی سیدیان 2
سارا متولّی 3

1 عضو هیئت علمی گروه معماری، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

2 عضو هیئت علمی گروه معماری گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

3 گروه معماری، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده
بیان مسئله: پیدایشِ معماریِ بومی، خروجی کالبدی تعامل مؤلفه‌های جغرافیایی با مؤلفه‌های انسانی هر بوم است. در دوران سنتی، این تعامل، در یک فرایند تکاملی به پیش می‌رفت؛ اما با گذار از سنت به مدرنیته، این پیشرفت، دچار تحول شد. مؤلفه‌های سازندۀ بوم چیست و چگونه در دوره‌های مختلف بر شکل‌گیری معماری بومی استان مازندران تأثیر می‌گذارند؟
هدف پژوهش: شناسایی مؤلفه‌های سازندۀ بوم و تأملی بر مفهوم معماری بومی خطۀ مازندران در دورۀ معاصر، هدف این پژوهش است. در این راستا، استخراج معیارها و زیرمعیارهای مؤثر بر پیدایش مصادیق کالبدی معماری بومی، اهداف فرعی بوده است.
روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و با انتخاب شهر ساری به‌عنوان نمونۀ موردی، به شیوۀ تاریخی-تحلیلی انجام شده است. از فراترکیب ادبیات موضوع در بستر نرم‌افزار 20 MaxQDA برای شناسایی معیارها و زیرمعیارهای مؤثر بر پیدایش معماری بومی و از مقایسۀ زوجی، برای محاسبۀ وزن زیرمعیارها استفاده شده است. با نمونه‌گیری هدفمند و انجام مطالعات اسنادی و مشاهدات میدانی، مفهوم معماری بومی معاصر در خطۀ مازندران با بهره‌برداری ترکیبی از رویکردهای تحلیل درون‌سامانه‌ای و برون‌سامانه‌ای تشریح شده است.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش به شناسایی 43 زیرمعیار سازندۀ بوم ذیل 5 معیار در خوشۀ جغرافیایی و 7 معیار در خوشۀ انسانی منتج شده است. در نتیجۀ تحلیل‌های درون‌سامانه‌ای محلۀ آب‌انبار‌نو در زمان خود 66. 628 امتیاز و محلۀ بخش هشت در دورۀ معاصر 66 .197 امتیاز کسب کرده است. مقایسۀ برون‌سامانه‌ای این دو محله نشان داده که ناسازگاری مصادیق کالبدی دورۀ معاصر شهر ساری در 21 زیرمعیار از 43 زیرمعیار سازندۀ بوم از جمله زیرمعیارهای بارش و رطوبت، تابش و دما، وزش باد و تهویه و... از خوشۀ معیارهای جغرافیایی و زیرمعیارهای عادات و هنجارها، عرف و اخلاق، آداب و رسوم و... از خوشۀ معیارهای انسانی موجب ناهماهنگی معماری این دوره با مؤلفه‌های معماری بومی شده است.

کلیدواژه‌ها

معماری بومی
انسان معاصر
بوم
دورۀ معاصر
مازندران
ساری

عنوان مقاله English

An Inquiry on the Concept of Vernacular Architecture of Mazandaran in the Contemporary Era (Case Study: Sari City)

نویسندگان English

Isa Hojat 1
Seyed Yahya Islami 1
Seyed Ali Seyedian 2
Sara Motevalli 3
1 School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
2 Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
3 School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
چکیده English

Problem statement: The emergence of vernacular architecture is the physical manifestation of the interaction between geographical and human components within a given ecosystem. In traditional eras, this interaction evolved through a gradual process; however, the transition to modernity has transformed this progression. What are the constructive components of an ecosystem, and how have they influenced the formation of vernacular architecture in Mazandaran Province across different historical periods?
Research objective: This study aims to identify the constructive components of an ecosystem and critically reflect on the concept of vernacular architecture in contemporary Mazandaran. Subsidiary objectives include extracting criteria and sub-criteria influencing physical manifestations of vernacular architecture.
Research method:  Employing a qualitative approach with a historical-analytical method, the city of Sari was selected as the case study. Meta-synthesis of literature was conducted using MaxQDA 20 to identify criteria and sub-criteria. Pairwise comparison was used to calculate sub-criteria weights. Through purposive sampling, documentary studies, and field observations, contemporary vernacular architecture in Mazandaran was analyzed using a combined Emic (insider perspective) and Etic (outsider perspective) framework.
Conclusion: Results identify 43 constructive sub-criteria of the ecosystem, categorized under 5 geographical and 7 human criteria. Emic analysis reveals that the historic Āb-Anbār-e-No neighborhood scored 628. 66 points, while the contemporary Bakhsh-e-hasht scored 197.66. The etic comparison demonstrates incompatibility in contemporary sari’s physical manifestations due to misalignment with 21/ 43 sub-criteria, including precipitation & humidity, solar exposure & temperature, wind patterns & ventilation from geographical factors and habits & norms, customs & ethics, rituals & traditions from human factors causing dissonance with vernacular principles.

کلیدواژه‌ها English

  • Vernacular Architecture
  • Ecosystem
  • Contemporary Human
  • Contemporary Era
  • Mazandaran
  • Sari
احمدی، سید مهدی. (1391). تاریخ محلات شهر ساری. آوای مسیح.
اسلامی، حسین. (1372). تاریخ دوهزار سالۀ ساری دارالملک مازندران. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی قائمشهر.
اسلامی، سید غلامرضا و اسلامی، سید یحیی. (1403). مدلسازی مفهومی و معماری اندیشه. انتشارات دانشگاه تهران.
اسلامی، سید غلامرضا و حامد کامل‌نیا. (1393). معماری جمعی از نظریه تا عمل. انتشارات دانشگاه تهران.
حجت، عیسی. (1393). سنت و بدعت در آموزش معماری. دانشگاه تهران. 
عمادی، اسداله. (1372). بازخوانی تاریخ مازندران. فرهنگخانۀ مازندران.
مهندسین مشاور مازندطرح. (1389). خلاصه گزارش طرح جامع ساری. آرشیو راه و شهرسازی استان مازندران.
مهندسین مشاور مازندطرح. (1394). اسناد اصلی طرح جامع ساری. آرشیو راه و شهرسازی استان مازندران.
مهندسین مشاور هفت شهر آریا. (1388). طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده ساری. آرشیو راه و شهرسازی استان مازندران.
مهندسین مشاور هیدالوهزارۀ هشتم. (1393). طرح احیا و بهسازی گذر آب‌انبار‌نو ساری. آرشیو راه و شهرسازی استان مازندران.
Abdulmueen Hasan, N. (2022). The Swarm City- Characteristics of the Swarm Intelligence System in the Traditional Arab City. International Journal of Design & Nature and Eco-dynamics, 17(1), 17-28. https://doi.org/10.18280/ijdne.170103
Alexander, C. (1964). Notes on the Synthesis of Form. Harvard University Press. 
Alexander, C. (1966). A City is Not a Tree. Design, 206, 46-55. 
Batty, M. (2013). The New Science of Cities. MIT Press.
Gehl, J., & Birgitte S. (2013). How to Study Public Life (K. A. SteenharEd.). Island press.
Groat, L. N., & Wang, D. (2012). Architectural Research Methods (A. Einifer, Trans.). University of Tehran, Institute of Publications and Printing. (Original work published 1954)
Hall, E.T. (1959). The Silent Language. Doubleday.
Hall, E.T. (1976). Beyond Culutre. Doubleday.
Hillier, B. (1984). The Social Logic of Space. Cambridge University Press.
Hillier, B. (1996). Space Is the Machine, Space Syntax, A Configurational Theory of Architecture. Cambridge University Press.
Holtzman, E. (2018). Deconstructing Places: A Data-driven Ethnography of Neighbourhood Change for One New York City Block [Master’s thesis, Massachusetts Institute of Technology]. http://hdl.handle.net/1721.1/118245
Jacobs, J. (1992). The Death and Life of Great American Cities. Vintage.
Johnson, S. (2002). Emergence: The Connected Lives of Ants, Brains, Cities, and Software. Scribner.
Leach, N. (2022). Architecture in the Age of Artificial Intelligence, An Introduction to AI for Architects. Bloomsbury.
Leach, N., & Snooks, S. (2010). Swarm Intelligence, Architectures of Multi-Agent Systems.  Architecture Shanghai University of Hongkong. 
Maslow, A. (1943). A Theory of Human Motivation. Psychological Review, 50 (4), 370-396. https://doi.org/10.1037/h0054346
Olukoya, O. A. P. (2021). Framing the Values of Vernacular Architecture for a Value-Based Conservation: A Conceptual Framework. Sustainability, 13(9), 4974. https://doi.org/10.3390/su13094974
Rapoport, A. (2012). Culture, architecture, and design (M. Barzegar & M. Y. Niapasha, Trans.).  Shelfin. (Original work published 2005)
Rappaport, A. (1969). House, Form, Culture. Englewood Cliffs: Prentice-Hall.
Rappaport, A. (1977). Human Aspects of Urban Form. Pergamon Press.
Roggema, R. (2013). Swarm Planning: The Development of a Planning Methodology to Deal with Climate Adaptation. Springer.
Roggema, R. (2016). Smart by Nature: The Use of Swarm Planning in Creating Productive and Adaptive Urban Landscapes. In Proceedings of the 8th Conference of The International Forum on Urbanism (True Smart and Green City?), Incheon, Republic of Korea, 22-24 June 2015.. https://doi.org/10.3390/ifou-D011
Roggema, R., & Popov Nikolay. (2015). Swarm Planning: Development of Generative Spatial Planning Tool for Resilient Cities. In:Pro-ceeding of the 33rd eCAADe Conference, Vol 1, Vienna, Austria, 519-527.https://doi.org/10.52842/conf.ecaade.2015.1.519
Salingaros, N. (2010). Algorithmic Sustainable Design: Twelve Lectures on Architecture. Vajra Books.
Stender, M. (2017). Towards An Architectural Anthropology—What Architects Can Learn from Anthropology And Vice Versa. Architectural Theory Review, 21(1), 27-43. https://doi.org/10.1080/13264826.2016.1256333
Tang, C. (2020).  People-Centered Planning, A Case Study in Virtual Participatory Design with Chicago Residents. Architecture Thesis, MIT.
Turner, C. (2022). People-Centred Planning, A Case Study in Virtual Participatory Design with Chicago Residents United Nations [Master’s thesis, Massachusetts Institute of Technology] . https://hdl.handle.net/1721.1/143398
United Nations. (1994). The Sustainable Development Goals. Online Brochure.

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما