باغ نظر

نقش مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی زیستی در پیش‌بینی ادراک از کیفیت محیط مسکونی (مورد‌پژوهی: محلات منتخب شهر سنندج)

https://doi.org/10.22034/bagh.2025.518868.5799
دوره 22، شماره 147
شهریور 1404
صفحه 67-80
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

پرویز اصلانی 1
فرح حبیب 2
آزاده شاهچراغی 1

1 گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده
بیان مسئله: افزایش نگرانی‌ها دربارۀ کیفیت محیط‌های مسکونی در سال‌های اخیر، توجه پژوهشگران را به شناسایی عوامل مؤثر بر ادراک ساکنان از محیط معطوف کرده است. در این راستا، زیبایی‌شناسی زیستی به‌عنوان یکی از ابعاد کلیدی مطرح شده است.
هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی زیستی در پیش‌بینی ادراک از کیفیت محیط مسکونی انجام شده است.
روش پژوهش: این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ زمانی مقطعی و از نظر روش توصیفی - همبستگی است. جامعۀ آماری پژوهش شامل کلیه ساکنان محلات خسروآباد، آغه‌زمان، قطارچیان و سرتپوله در شهر سنندج بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس، 250 پرسشنامه توزیع شد که از این تعداد، 214 پرسشنامه به‌صورت کامل و صحیح بازگردانده شد. ابزار گردآوری داده‌ها دو پرسشنامه محقق ساخته بود. برای سنجش مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی زیستی، از پرسش‌نامه‌ای مشتمل بر 49 آیتم و چهار مؤلفۀ زیبایی‌شناسی ادراکی، شناختی، اجتماعی و بیولوژیکی استفاده شد. همچنین برای سنجش ادراک از کیفیت محیط مسکونی از پرسشنامه‌ای مشتمل بر چهار آیتم استفاده شد. روایی پرسشنامه‌ها با استناد به نظر متخصصان و همچنین پایایی پرسشنامه‌ها نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی و تأیید شد. شایان ذکر است. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه انجام شد.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد: رابطۀ میان مؤلفۀ زیبایی‌شناسی ادراکی، شناختی، اجتماعی و بیولوژیکی باکیفیت محیط مسکونی مثبت و معنادار بود. همچنین ترکیب مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی زیستی پیش‌بینی‌کنندۀ معنادار کیفیت محیط مسکونی بودند (0/001> p؛ 33/ r2). تأمل در ضرایب رگرسیونی نشان داد که سه مؤلفۀ زیبایی‌شناسی ادراکی، بیولوژیکی و شناختی به‌تنهایی نیز پیش‌بینی‌کنندۀ معنادار کیفیت محیط هستند؛ اما تاثیر مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی شناختی به‌تنهایی معنادار نبود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که طراحی محیط‌های مسکونی براساس اصول زیبایی‌شناسی زیستی، به‌ویژه با تمرکز بر مؤلفه‌های ادراکی و بیولوژیکی، می‌تواند نقش مهمی در بهبود کیفیت سکونتی ایفا نماید.

کلیدواژه‌ها

زیبایی‌شناسی معماری
زیبایی‌شناسی زیستی
کیفیت محیط مسکونی
ادراک محیطی
سنندج

عنوان مقاله English

The Role of Bio-Aesthetic Components in Predicting the Perceptions of Residential Environment Quality (Case Study: Selected Neighborhoods in Sanandaj City)

نویسندگان English

Parviz Aslani 1
Farah Habib 2
Azadeh Shahcheraghi 1
1 Department of Architecture, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Architecture, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Problem statement:  With growing concerns over the quality of residential environments, scholarly efforts have increasingly focused on identifying the factors that shape residents’ perceptions of their surroundings. Within this context, the concept of bioaesthetics has gained prominence as a critical dimension influencing environmental perception.
Research objective: This study aims to investigate the extent to which bio-aesthetic components can predict residents’ perceptions of residential environment quality.
Research method: Employing an applied purpose, this cross-sectional study utilized a descriptive-correlational approach. The target population consisted of adult residents in the Khosrowabad, Agheh Zaman, Qatarchian, and Sartapuleh neighborhoods of Sanandaj. A total of 250 questionnaires were distributed using convenience sampling, from which 214 valid responses were collected. Data were gathered through two researcher-developed instruments: a 49-item scale measuring four dimensions of bioaesthetics perceptual, cognitive, social, and biological and a four-item scale assessing perceived residential environment quality. Content validity was established through expert evaluation, and internal consistency was confirmed via Cronbach’s alpha. Data analysis included Pearson correlation coefficients and simultaneous multiple regression.
Conclusion: All four bio-aesthetic components showed significant positive correlations with perceived residential environment quality. The combined model of bio-aesthetic factors significantly predicted 33% of the variance in residential environment quality (R² = 0.33, p < 0.001). Among the components, perceptual, biological, and social aesthetics emerged as significant individual predictors, whereas the cognitive component did not independently predict environmental perception These findings highlight the pivotal role of bio-aesthetic design especially perceptual and biological dimensions in fostering higher-quality residential environments. Integrating bio-aesthetic principles into environmental design can enhance both resident satisfaction and overall quality of life.

کلیدواژه‌ها English

  • Architectural Aesthetics
  • Bio-aesthetic
  • Residential Environment Quality
  • Environmental Perception
  • Sanandaj
پورجعفر، محمدرضا و علوى بالمعنى، مریم. (1391). ویدئو اکولوژی : بوم شناسی بصری در معماری و طراحی شهری. آرمان شهر.
جعفری، شیرکو؛ علیزاده شعبانی، افشین؛ معین‌الدینی، مظاهر؛ دانه‌کار، افشین و علم‌بیگی، امیر. (1397). مدل‌سازی رابطه فضای سبز شهری با آلودگی هوا، صوت و دما با استفاده از سنجه‌های سیمای سرزمین. مجله سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی، 9 (2)، 74-59.  https://journals.iau.ir/article_542720.html?lang=en
طباطبایی، ملک. (۱۳۹۰). جداره‌های شهری و نقش آنها در کیفیت محیط (معیارهای نماسازی در فضای شهری). آرمان شهر.
Asadi, A., Salehi Marzijrani, S., Sajadzadeh, H., & Kalantari khalil Abad, H. (2023). The role of environmental quality in the continuity of life in the residential complexes of Arak. Motaleate Shahri, 12(47), 19-32. https://doi.org/10.34785/J011.2023.00573
Beatley, T. (2011). Biophilic Cities: Integrating Nature into Urban Design and Planning. Island Press.
Benyus, J. M. (1997). Biomimicry: Innovation inspired by nature. HarperCollins Publishers.
Braungart, M., & McDonough, W. (2002). Cradle to cradle: Remaking the way we make things.  North Point Press.
Cushing, D.F., & Miller, E. (2019). Creating Great Places: Evidence-based Urban Design for Health and Wellbeing. Routledge.
Esmaieli, M., Karami, I., & Dehghanmongabadi, A. (2024). The role of the perceptual-aesthetic components of the place in the mental health of the residents Case study: residential complexes of Talar town, Gorgan. Journal of Geography and Planning, 28(88), 443-416. https://doi.org/10.22034/gp.2023.55835.3117
Feijten. P., & Van ham. M. (2013).Neighborhood chang reason to leave?. Urban Studies Urban Studies, 46(10), 2103-2122. https://doi.org/10.1177/0042098009339430
Ghadiri, M., & Shahrbabaki, S. (2016). Comparative analysis of the quality of reconstructed urban services and visage in Bam city. Barnamerizi-ye Shahri, 7(25), 173-190. https://doi.org/ 20.1001.1.22285229.1395.7.25.10.9
Ghomeshi, M., & Jusan, M.M. (2013). Investigating different aesthetic preferences between architects and non- architects in residential façade designs. Indoor and built environment, 22(6), 952- 964. https://doi.org/10.1177/1420326X12458513
Ghomeshi, M., Nikpour, M., & bin Mohd Jusan, M. (2012). "Identifying the Different Aesthetic Quality of Building Attributes From Architects Perspective". Indoor and Built Environment, 2(3), 917-919. https://doi.org/10.1177/1420326X12458513.
Gifford, R., Hine, D. W., Muller-Clemm, W., Reynolds JR, D. A. J., & Shaw, K. T. (2000). Decoding modern architecture: A lens model approach for understanding the aesthetic differences of architects and laypersons. Environment and Behavior, 32(2), 163-187. https://doi.org/10.1177/00139160021972487
Gray, T., & Birrell, C. (2014). Are biophilic-designed site offices linked to improved work performance. Building and Environment, 82, 33-45. 
Hanafiah, M. H. (2020). Formative vs. reflective measurement model: Guidelines for structural equation modeling research. International Journal of Analysis and Applications, 18(5), 876-889. https://etamaths.com/index.php/ijaa/article/view/2166
Heydari, M., & Karami, T. (2022). Analyzing the role of urban landscape components on the quality of urban environment and environmental behavior of citizens (Case study: Districts of Karaj). Journal of Urban Studies on Space and Place, 6(24), 117-131. https://doi/org/10.22034/jspr.2025.1982729.1027
Hosseini Nasab, S., Mehdizadeh Saradj, F., Khanmohammadi, M. A. & Ghamari, H. (2022). Evaluation of the Residential Facades in Tehran from the Neuro-Aesthetics Approach. MANZAR, 14(60), 18-29. https://doi.org/10.22034/manzar.2022.317574.2169
Hung, S.-H., & Chang, C.-Y. (2021). Health benefits of evidence-based biophilic-designed environments: A review. Journal of People Plants and Environment, 24, 1–16. https://doi.org/10.11628/ksppe.2021.24.1.1
Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House.
Joye, Y., & van den Berg, A. (2011). Is love for green in our genes? A critical analysis of evolutionary assumptions in restorative environments research. Urban Forestry & Urban Greening, 10(4), 261-268. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2011.07.004
Kaplan, R. & Kaplan, S. (1995). The experience of nature: A psychological perspective. Cambridge University Press.
Kaplan, S. (1995). The restorative benefits of nature: Toward an integrative framework. Journal of Environmental Psychology, 15(3), 169-182. https://doi.org/10.1016/0272-4944(95)90001-2
Karimi, A., Ebrahimi, A., Asadi Borojeni, Esmaeil., Tahmasebi, P., & Tavakoli, R. (2019). Modelling and mapping effects of managerial and biophysical factors on occurrence of forest and rangelands fire in Chahrmahal-va-Bakhtiari province using geographically weighted regression. Journal of Range and Watershed Managment, 72(1), 227-240. https://doi.org/10.22059/jrwm.2018.108720.771
Kasravi, R. (2018). From Aesthetic to the Aesthetics of Residential Building Facades in District 17 of Tehran Municipality. Journal of Art and Civilization of the Orient, 5(18), 7-14. https://www.jaco-sj.com/article_59530.html?lang=en
Kellert, S. R. (2012). Birthright: People and Nature in the Modern World. Yale University Press.
Kellert, S. R. (2015). Nature by Design: The Practice of Biophilic Design. University Press.
Kellert, S. R., Browning, W. D., & Ryan, C. O. (2014). Biophilic design: The theory, science and practice of bringing buildings to life. Wiley.
Lang, J. T. (2015). Creating architectural theory: the role of the behavioral sciences in environmental design (A. Ainifar, Trans.). University of Tehran publication. (Original work published 1987)
Lee,E., Park, S., & Williams, K. (2022). Biophilic Experience-Based Residential Hybrid Framework. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(14), 8512. https://doi.org/10.3390/ijerph19148512
Lowenthal, D. (1985). The past is a foreign country. Cambridge University Press.
Lowenthal, D. (1998). The Heritage Crusade and the Spoils of History. Cambridge University Press.
Lynch, K. (1960). The Image of the City. MIT Press.
Marvi, H., Kalwar, S., Talpur, M. A. H., Memon, I. A., Soomro, M., & Ahsan, N. (2024). Cultivating community: Addressing social sustainability in rapidly urbanizing Hyderabad City, Pakistan. Societies, 14(9), 161. https://doi.org/10.3390/soc14090161
Mfon, I.E. (2023). Aesthetic Considerations in Architectural Design: Exploring Pleasure, Arousal, and Dominance. International Journal of Research Publication and Reviews, 4, 923-935.
Montazerolhodjah, M., N, B., Sharifnejad, M., & F, Z. (2019). Measuring physical indices affecting the aesthetic component in the contemporary urban developments (Case Study: Site and Services Projects in Yazd). Motaleate Shahri, 8(29), 45-58. doi: 10.34785/J011.2019.134
Mosavi, S. E., & Sadeghi, A. (2016). Urban design process on urban facades with emphasis on improving the quality of visual aesthetics of town scape. Case study: ahmadabad street, mashhad. Intenational Journal of Urban and Rural Management, 15(43),99-114. https://ijurm.imo.org.ir/article-1-970-fa.html
Mousapour, B. (2023). Assessment of biophilic design’s impact on citizens’ residential satisfaction to enhance pro-environmental behavior. Architectural Engineering and Design Management, 20(1), 1-15. https://doi.org/10.1080/17452007.2023.2209709
Oliver, P. (2003). Dwellings: The vernacular house worldwide. Phaidon Press. 
Ramzy, N. S. (2015). Biophilic qualities of historical architecture: In quest of the timeless terminologies of ‘life’ in architectural expression. Sustainable Cities and Society, 15, 42-56. https://doi.org/10.1016/j.scs.2014.11.006
Relph, E. (1976). Place and placelessness. Pion.
Sami, E., & Asadi, A. (2018). Evaluation of quality indicators of urban environment in Bonab residential complexes & individual factors affecting it. Negaresh-e Jadid dar Goghrafiya-ye Shahri, 10(3), 33-45. https://journals.iau.ir/article_543316.html?lang=en
Shbaita, A. S., Denerel, S. B., & Asilsoy, B. (2024). An Evidence-Based Assessment of Biophilic Interior Design in a Traditional Context: The Case of the Kingdom of Saudi Arabia. Sustainability, 16(18),7979. https://doi.org/10.3390/su16187979
Tabassum, R. R., & Park, J. (2024). Development of a building evaluation framework for biophilic design in architecture. Buildings, 14(10), 3254. https://doi.org/10.3390/buildings14103254
Trop, T. (2017). Social Impact Assessment of Rebuilding an Urban Neighborhood: A Case Study of a Demolition and Reconstruction Project in Petah Tikva, Israel. Sustainability, 9(6), 1076. https://doi.org/10.3390/su9061076
Wilson, E. O. (1984). Biophilia: The human bond with other species. Harvard University Press.
Wilson, E. O. (2016). Half-Earth: Our Planet’s Fight for Life. Liveright.

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما