باغ نظر

شناسایی مؤلفه‌های تکتونیک در معماری خانه‌های روستایی جلگۀ شرقی گیلان

https://doi.org/10.22034/bagh.2025.503387.5755
دوره 22، شماره 147
شهریور 1404
صفحه 19-34
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

جواد مرتضوی
مریم ارمغان
جمال الدین سهیلی

گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

چکیده
بیان مسئله: تکتونیک در معماری، تعادلی پایدار میان ظرفیت‌های طبیعی (توپوگرافی، خاک، مخاطرات) و الزامات فرهنگی-اقلیمی (مصالح بومی، ساختارهای سازه‌ای و بیان هنری) ایجاد می‌کند. با این حال، توسعۀ شتابان شهرنشینی و تغییرات اقلیمی در شرق گیلان، این تعادل دیرینه را برهم زده و دو چالش اساسی پدید آورده است: 1) جایگزینی مصالح ناسازگار با اکوسیستم، 2) فرسایش هویت معماریِ ریشه‌دار در فرهنگ و اقلیم. این چالش ها نه‌تنها پایداری سازه‌ها را تهدید می‌کند، بلکه گسست از دانش سنتیِ همزیستی انسان با طبیعت را تسریع می‌بخشد. ازاین‌رو، شناسایی مؤلفه‌های تکتونیکِ اثرگذار بر انطباق‌پذیری اقلیمی و اصالت فرهنگی، گامی ضروری برای بازیابی این تعادل و حفاظت از میراث معماری منطقه است.
هدف پژوهش: این پژوهش با هدف، شناسایی مؤلفه‌های تکتونیک اثرگذار بر معماری خانه‌های روستایی شرق گیلان و بررسی تعأمل آنها در حفظ هویت معماری بومی صورت گرفته است و به دنبال پاسخ به این سؤالات است که مؤلفه‌های اثر گذار تکتونیک در معماری روستایی جلگۀ شرق گیلان کدام‌اند؟ ارتباط فضایی بناها با یکدیگر چگونه است؟ و مصالح به کار رفته در فضای روستایی این منطقه چیست؟
روش پژوهش: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده‌های میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای به تجزیه و تحلیل بناها پرداخته شده است.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مؤلفه‌های کالبدی و معنایی به‌صورت هم‌افزا در تکتونیک معماری خانه‌های شرق گیلان نقش ایفا می‌کنند. در مؤلفۀ کالبدی، استفادۀ گسترده از مصالح بومی مانند چوب، کاهگل و سنگ، ساختارهایی مقاوم در برابر رطوبت و تغییرات اقلیمی ایجاد کرده است. که هم پایداری زیست‌محیطی و هم مزایای اقتصادی را تضمین می‌کند. فرم‌های معماری از جمله سقف‌های شیب‌دار، دیوارهای عایق و فضاهای باز ایوان‌ها، با هدف بهینه‌سازی شرایط محیطی، تسهیل تهویۀ طبیعی، ایجاد هماهنگی فضایی، حفظ پیوستگی با طبیعت و افزایش کارایی طراحی شده‌اند. از سوی دیگر، در مؤلفۀ معنایی، فرم‌ها و جزئیات معماری به‌عنوان نمادهای فرهنگی و اجتماعی عمل کرده و هویت محلی را تقویت می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

تکتونیک
معماری
خانه های روستایی
جلگه شرقی گیلان

عنوان مقاله English

Identifying Tectonic Components in the Architecture of Rural Houses in the Eastern Region of Gīlān

نویسندگان English

Javad Mortazavi
Maryam Armaghan
Jamaleddin Soheili
Department of Architecture, Qa.c., Islamic Azad University, Qazvin, Iran.
چکیده English

Problem statement: Tectonics in architecture contributes to maintaining a stable balance between natural capacities (e.g. topography, soil, hazards) and cultural-climatic requirements (e.g.vernacular materials, structural structures, and artistic expression). However, the accelerated development of urbanization and climate change in the eastern region of Gīlān have upset this long-term balance and caused two fundamental challenges: 1) Substitution of ecosystem-incompatible construction materials; 2) annihilation of architectural identity rooted in culture and climate. These challenges not only threaten structural sustainability but also accelerate the disconnection from traditional knowledge of human-nature symbiosis. Therefore, identifying the tectonic components that affect climatic adaptability and cultural authenticity is an essential step to reestablish this balance and protect the architectural heritage of the region.
Research objective: This research attempts to identify the tectonic components influencing the architecture of rural houses in eastern Gīlān and to examine how their interactions preserve the identity of local architecture. This study seeks to answer these questions: What are the tectonic components affecting the rural architecture of the eastern Gīlān region? What are the spatial relationships of the buildings to each other? And what materials are used in the rural space of this region?
Research method: The research is descriptive-analytical employing field data and literature review to analyze the buildings.
Conclusion: The research results show that physical and semantic components play a synergistic role in the architectural tectonics of houses in the eastern region of Gīlān. In terms of physical components, the extensive use of local materials such as wood, kahgel (a mixture of mud and straw), and stone has created structures that withstand moisture and climate change, which ensures both environmental sustainability and economic benefits. Architectural forms, including sloping roofs, insulated walls, and open spaces of verandas, have been designed to optimize environmental conditions facilitating natural ventilation, creating spatial harmony, and maintaining continuity with nature. Increasing efficiency in terms of semantic components, architectural forms, and details act as cultural and social symbols and strengthen local identity. 

کلیدواژه‌ها English

  • Architecture
  • Eastern Region of Gīlān
  • Rural Houses
  • Tectonics
اژدری، محمود. (1400). معماری و فرهنگ؛ تأثیرات فرهنگی و نقش آن بر معماری بومی. ششمین همایش بین المللی افق های نوین در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی. https://civilica.com/doc/1467363
سیادتی، فاطمه؛ مخبر تکمه داش، مهدیه؛ یاری، محمد؛ صفری، سیامک و پودراتچی اصل، محمدرضا. (1402). بررسی تکتونیک در معماری دیجیتال و تأثیر آن در طراحی و ساخت. اولین کنفرانس بین المللی طراحی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی. https://civilica.com/doc/1944781
علی زاده ولنی، مهلا؛ محمدی خوش بین، حامد. (1402). ویژگی‌های معماری بومی در بناهای مسکونی استان گیلان (مطالعۀ موردی: روستای ولنی در شهرستان رودسر). دومین کنفرانس بین المللی معماری- شهر: از معماری زیست مبنا تا آرمانشهر، قزوین. https://civilica.com/doc/1897638
عنبری روزبهانی، نظام الدین. (1395). تکتونیک پایدار، ارائۀ یک مدل مفهومی در تحلیل ساختار فرمی پوسته‌های سازگار با محیط [رسالۀ دکتری، دانشگاه علم و صنعت ایران]. 
Abo-Helall, E., Hafez, S., & Kurdi, A. (2022). Tectonic architecture as an approach to designing interactive spaces. Journal of Al-Azhar University Engineering Sector, 17(64), 1078-1094.https://doi.org/10.21608/auej.2022.253860
Afshari, N., Kalhornia, B., & Nouri, S. A. (2022). A tectonic approach to public buildings of contemporary Iranian architecture in the first Pahlavi period: Case study—Alborz High School, Museum of Ancient Iran, School of Fine Arts, Tabriz Municipality Building. Bagh-e Nazar, 18(105), 61–78. https://doi.org/10.22034/bagh.2021.278945.4846
Afshari, N., Kalhornia, B., & Nouri, S. A. N. (2020). A qualitative analysis of public buildings in contemporary Iranian architecture in the second Pahlavi era based on the architectural tectonic approach. Bagh-e Nazar, 17(90), 93–110. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.191552.4187
Akgün, Y., Erkarslan, Ö., & Kavuncuoğlu, C. (2022). Tectonics of kinetic architecture: Moving envelope, changing space and the shades of the shed. Frontiers in Built Environment, 8. https://doi.org/10.3389/fbuil.2022.1006300
Andersen, N. (2019). Beautiful tectonics—Corporeal aesthetic in tectonics as a sustainable parameter. In P. J. S. Cruz (Ed.), Structures and architecture: Bridging the gap and crossing borders (pp. 123–130). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781315229126-16
Azhdari, M. (2021). Architecture and culture; Cultural influences and their role in vernacular architecture. 6th International Conference on New Horizons in Civil Engineering, Architecture, and Urban Planning. https://civilica.com/doc/1467363
Behnam, M. (2024). Reconsideration of Cultural and Identity Components in Local Architecture Case Study: Kish Island. Geography and Human Relationships, 7(1), 333-357. https://doi.org/10.22034/gahr.2024.467125.2201
Beim, A. (2023). Ecologies of tectonics. Technology|Architecture + Design, 7(1), 20–23. https://doi.org/10.1080/24751448.2023.2176129
Catherine, K. E. W., Hariyanto, A. D., Soegiono, P. D., & Febe, E. (2024). Tectonics in architecture of Tanean Lanjhang and Osing House: The impact on the growth of space area. Journal of Architecture and Built Environment, 51(1), 49–60. https://doi.org/10.9744/dimensi.51.1.49-60
Cogato, A., Cei, L., Marinello, F., & Pezzuolo, A. (2023). The role of buildings in rural areas: Trends, challenges, and innovations for sustainable development. Agronomy, 13(8), 1961. https://doi.org/10.3390/agronomy13081961
Eisenman, P. (2012). Diagram diaries. Thames & Hudson.
Florida, R. (2018). The new urban crisis: how our cities are increasing inequality, deepening segregation, and failing the middle class—and what we can do about it: Basic Books. Journal of Housing and the Built Environment, 34(2). https://doi.org/10.1007/s10901-018-9632-3
Frampton, K. (1998). Studies in tectonic culture: The poetics of construction in nineteenth and twentieth-century architecture Frampton john cava. Journal of the Society of Architectural Historians, 56(1), 98-100. https://doi.org/10.2307/991220
Frascari, M. (1981). The tell-the-tale detail. In M. D. Lenbart  (Ed.). Semiotics 1981 (pp. 325-336). Boston.
Gawlikowska, A. P. (2013). From semantics to semiotics. Architecturae et Artibus, 5(1), 51–61. https://bibliotekanauki.pl/articles/398347
Ghelichkhani, M. (2020). Investigating the tectonic effects of openings as “built-things”: Case of Çavuşoğlu house. Open House International, 45(1–2), 103–120. https://doi.org/10.1108/OHI-04-2020-0014
Hartoonian, G. (2016). Tectonic modalities in Baroque architecture: An alternative historiography. In A. Chen & S. Alifragkis (Ed.). Architectural and Urban History and Historiography (pp. 3–12). Athens Institute for Education & Research.
Hematang, Y., & Ikaputra, I. (2022). Four aspects of architectural tectonics through exploration of the meaning of tectonics with a systematic literature review method. Journal of Architectural Design and Urbanism, 5(1), 1-11. https://doi.org/10.14710/jadu.v5i1.15470
Hensel, M. (2023). Geomorphic Tectonics. Technology|Architecture + Design, 7(1), 14-17. https://doi.org/10.1080/24751448.2023.2176132.
Hürol, Y. (2022). Tectonic Affects in Contemporary Architecture. Cambridge Scholars Publishing.
Kassim, S., & Nawawi, N. (2018). Regionalism in University Buildings: Tectonics, Form and Criticality: The Dynamics and Dialectics of National Identity vs Regionalism in a Tropical City. In S. Jahn Kassim (Ed.) Modernity, Nation and Urban-Architectural Form: The Dynamics and Dialectics of National Identity vs Regionalism in a Tropical City Form (pp.101-115) 101-115. https://doi.org/10.1007/978-3-319-66131-5_5.
Kim, Y. J., & Park, S. (2017). Tectonic traditions in ancient Chinese architecture, and their development. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 16(1), 31–38. https://doi.org/10.3130/jaabe.16.31
Kuma, K. (2012). Anti-object: The dissolution and disintegration of architecture. Journal of Sustainable Design, 18(3), 67–81.
Mahmood, Y., & Al-Alwan, H. (2023). Tectonics and Sustainable Architecture: The Notion of Classical and Digital Sustainable Tectonics in Architecture. International Society for the Study of Vernacular Settlements, 10(8), 457-477. https://doi.org/10.61275/isvsej-2023-10-08-31.
Pallasmaa, J. (2009). The eyes of the skin: Architecture and the senses. Wiley.
Pardo, J. M. F. (2023). Challenges and Current Research Trends for Vernacular Architecture in a Global World: A Literature Review. Buildings, 13(1), 162. https://doi.org/10.3390/buildings13010162
Pourmohammadi, P., Mafakher, F., Saed Samiei, A., & Matin, M. (2021). Tectonic in Architecture: Dual Nature of Tectonic Relationships in Some Contemporary Architectural Works in Iran. Azad University Journals Cloud, 7(23), 115-132. https://doi.org/10.30495/jest.2021.46645.4786
Pratiwi, E., Sudikno, A., & Kusdiwanggo, S. (2023). Ecological Rural Expressions of Eko Prawoto’s Tectonic Architecture to Create Modern House Sustainability. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1169(1), 012051. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1169/1/012051.
Rathnayaka, K. (2021). Designing with rammed earth: A tectonic study on contemporary architecture in Sri Lanka based on rammed earth [Master’s thesis, University of Moratuwa]. http://dl.lib.uom.lk/handle/123/45678
Schwartz, Ch. (2016). Introducing Architectural Tectonics: Exploring the Intersection of Design and Construction. Routledge.
Theodossopoulos, D. (2022). Tectonics of conservation technology. Architecture, Structures and Construction, 2, 629-636. https://doi.org/10.1007/s44150-022-00070-9.
Trubiano, F., Beim, A., & Meister, U (2022). Radical Tectonics – a multi-scalar approach to material circularity through community empowerment, building re-use, and material regeneration. Architecture, Structures and Construction, 2(4), 585-598. https://doi.org/10.1007/s44150-022-00075-4.
Waheed, W., Khodeir, L., & Fathy, F. (2025). Investigation of sustainability and lean approaches for efficient architecture design management. Journal of Results in Engineering, 27, 105847. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.rineng.2025.105847
Yazdani, B., Aslanian, Y., & Torabi, Z. (2023). Pace Tectonics Role in Building Forms: Improving the Relationship between Buildings and Sites of Cultural Buildings 1978 - 2020. Bagh-e Nazar, 20(119), 49-64. https://doi.org/10.22034/bagh.2022.343741.5205
Yordanova, N. (2019). A new approach to the concept of tectonics. In P. J. S. Cruz (Ed.), Structures and Architecture: Bridging the Gap and Crossing Borders. Crc press. https://doi.org/10.1201/9781315229126-126

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما