باغ نظر

بازنمایی اقتدار رضا شاه در چشم‌انداز یادبودی شهرهای عصر پهلوی دوم(نمونه موردمطالعه: میدان رضا شاه شهر دزفول)

https://doi.org/10.22034/bagh.2025.527314.5834
دوره 22، شماره 150
آذر 1404
صفحه 15-24
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

لطفعلی کوزه گر کالجی 1
احمد زنگانه 2
رضا احمدی 3
علی اصغر آدینه‌وند 4

1 گروه جغرافیای انسانی و آمایش سرزمین ، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 گروه جغرافیای انسانی، دانشکدۀ علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه یزد، ایران

4 گروه جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشکدۀ علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده
بیان مسئله: میدان و مجسمۀ رضا شاه دزفول، یکی از میادین متعدد رضا شاهی بود که در دورۀ پهلوی‌ دوم، در مراکز شهری سراسر کشور توسعه یافتند. مسئلۀ پژوهش این است که آیا می‌توان این میادین را به‌عنوان بیانیه‌هایی برای حضور، اقتدار و مشروعیت‌‌بخشی به پادشاهی پهلوی در چشم‌انداز شهری آن زمان محسوب کرد؟ این امر چگونه محقق شده است؟
هدف پژوهش: این پژوهش با خوانشی انتقادی نقش و جایگاه میدان رضا شاه دزفول و چگونگی بهره‌گیری از آن به‌عنوان یک یادمان مشروعیت‌‌بخش و تثبیت‌کنندۀ قدرت را بررسی و تحلیل کرده است.
روش پژوهش: با رویکردی متنی، میدان رضا شاه بررسی‌ و به پیوندهای بینامتنی آن با فضای پیرامونی‌‌اش توجه شده است. سپس این چشم‌انداز یادبودی با بهره‌گیری از رویکرد شمایل‌‌نگارانه تحلیل شده است.
نتیجه‌‌گیری: با بررسی تطبیقی می‌توان گفت  میان ویژگی‌‌هایی که محمدرضا شاه از پدرش توصیف کرده است با ویژگی‌‌های نشانه‌‌شناختی میدان رضا شاه، مطابقت زیادی وجود دارد. در واقع تولید یک تصویر مقتدرانه از رضا شاه در دوران پادشاهی محمدرضا شاه، پاسخی به نیازهای شاهِ جوان برای ایجاد اقتدار و مقبولیت عمومی با استفاده از خاطرۀ عمومی پدر و جایگاه نمادین او بوده است. این فرایند را می‌توان «وام‌‌گیری  اقتدار» نامید؛ به‌‌این معنا که پهلوی دوم در دهه‌‌های آغازین حکومت خود برای تثبیت جایگاه متزلزلش، میادین رضا شاهی را تبدیل به کانون اصلی مشروعیت‌‌بخشی خود کرده بود تا تصویری منطبق بر نیازهای سیاسی آن دوران را به مردم ارائه کند. 

کلیدواژه‌ها

مجسمۀ رضا شاه
بازنمایی
اقتدار
چشم‌انداز یادبودی
مشروعیت‌‌بخشی.

عنوان مقاله English

Representation of Reza Shah’s Authority in the Memorial Landscape of Pahlavi-era Cities: A Case Study of Reza Shah Square in Dezful

نویسندگان English

Lotfali Kozehgar kaleji 1
Ahmad Zanganeh 2
Reza Ahmadi 3
Aliasghar Adinehvand 4
1 Human Geography & Spatial Planning Department, Earth Sciences Faculty, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Department of Human Geography, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Department of Human Geography, Faculty of Humanities and Social Sciences, Yazd University, Iran
4 Department of Human Geography, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده English

Problem statement: Reza Shah Square and its equestrian statue in Dezful were among the numerous commemorative spaces constructed during the Second Pahlavi era in urban centers across Iran. This study posits a central research question: Can these squares be interpreted as deliberate assertions of the Pahlavi monarchy’s presence, authority, and legitimization within the contemporary urban fabric? If so, through what mechanisms was this achieved?
Research objective: This study critically examines the role and significance of Reza Shah Square in Dezful, analyzing its function as a monument of legitimization and an instrument for the consolidation of political power.
Research method: Employing a textual analytical approach, the study examined Reza Shah Square with particular attention to its intertextual relationships with the surrounding urban context. This memorial landscape was further analyzed through the methodological lens of iconography to decode its symbolic content.
Conclusion: Through comparative analysis, this study identifies a potent correlation between the qualities ascribed to Reza Shah by his son, Mohammad Reza Shah, and the semiotic features embedded within Reza Shah Square. It argues that the production of an authoritative image of Reza Shah during the latter’s reign constituted a strategic response to the young Shah’s imperative to establish his own authority and public acceptance. This was accomplished by leveraging the public memory and symbolic capital of his father. This process is conceptualized as “borrowing authority,” whereby, in the early decades of his rule, the Second Pahlavi Shah repurposed Reza Shah squares into central loci for his own legitimization, crafting a narrative that aligned with the immediate political exigencies of the time.

کلیدواژه‌ها English

  • Reza Shah&‌‌‌‌rsquo
  • s statue
  • Representation
  • Political authority
  • Memorial landscape
  • Legitimization
  • Pahlavi era
  • Urban space.
اعتمادالسلطنه. (1390). روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه (به‌کوشش ایرج افشار). نشر امیرکبیر.
انجمن شهرستان دزفول. (1343). صورت‌جلسات انجمن شهرستان دزفول (شماره سند: ‎‎۲۹۳/۱۱۱۲۷۹). سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران. 
حمل و انتقال مجسمۀ رضا شاه از پاریس به تهران (شماره سند: ۳۱۰/۷۲۱۰۰). (1317). سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران. 
شهبازی، شاپور. (1391). جستاری دربارۀ یک نماد هخامنشی: (فروهر، اهورامزدا یا خورنه؟). انتشارات شیرازه.
الموتی، مصطفی. (1373). ایران در عصر پهلوی: شگفتی‌های رضا شاه. مکلیس.
Abedini, H. (2024). Baharestan Square and the realization of civic space (A critical reading by the spatial perspective of the first modern urban revolution in Iran). MANZAR, The Scientific Journal of Landscape, 16(67), 40-s53. https://doi.org/10.22034/manzar.2024.434927.2275 
Alderman, D. H., Brasher, J. P., & Dwyer, O. J. (2020). Memorials and monuments. In R. Kitchin & N. Thrift (Eds.), International encyclopedia of human geography (2nd ed., Vol. 9, pp. 39-s47). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-102295-5.10201-X
Azimi, F. (2020). Iranian identity. Agah Bookshop.
Boudon, P. (1986). Introduction to the semiotics of space. In M. Gottdiener & A. Lagopoulos (Eds.), The city and the sign: An introduction to urban semiotics (pp. 99-s113). Columbia University Press.
Chandler, D. (2008). Semiotics: The basics (M. Parsa, Trans.). Soore Mehr Publications. (Original work published 2007)
Cosgrove, D., & Jackson, P. (1987). New directions in cultural geography. Area, 19(2), 95-s101. https://www.jstor.org/stable/20002425
Daniels, S., & Cosgrove, D. (1988). The iconography of landscape: Essays on the symbolic representation, design and use of past environments. Cambridge University Press. https://books.google.de/books/about/The_Iconography_of_Landscape.html?id=iUKrP2dXqDoC
Dwyer, O. J. (2004). Symbolic accretion and commemoration. Social & Cultural Geography, 5(3), 419-s435. https://doi.org/10.1080/1464936042000252804 
Dwyer, O. J., & Alderman, D. H. (2008). Memorial landscapes: Analytic questions and metaphors. GeoJournal, 73(3), 165-s178. https://doi.org/10.1007/s10708-008-9201-5 
Emami, F. (2014). Urbanism of grandiosity: Planning a new urban centre for Tehran (1973-s76). International Journal of Islamic Architecture, 3(1), 69-s102. https://doi.org/10.1386/ijia.3.1.69_1
Ferdowsi, A. (2008). The Shahnameh of Ferdowsi: Based on Moscow edition (A. Rokni, Ed.). Nashre Afkar.
Gilbert, D. (2008). Social formation and symbolic landscape. In P. Hubbard, R. Kitchin, & G. Valentine (Eds.), Key texts in human geography (pp. 67-s73). SAGE.
Grigor, T. (2003). Of metamorphosis: Meaning on Iranian terms. Third Text, 17(3), 207-s225. https://doi.org/10.1080/0952882032000136858 
Habibi, S. M. (2021). De la cité à la ville (From Shār to City). University of Tehran Press.
Hemmati, K. (2015). A monument of destiny: Envisioning a nation’s past, present, and future through Shahyad/Azadi (Master’s thesis, Simon Fraser University). SFU Summit Research Repository. https://summit.sfu.ca/item/15619
Hinnells, J. R. (2022). Persian mythology (J. Amouzgar & A. Tafazzoli, Trans.). Cheshmeh. (Original work published 1975)
Hoelscher, S. (2019). Landscape iconography. In R. Kitchin & N. Thrift (Eds.), International encyclopedia of human geography (2nd ed., Vol. 6, pp. 407-s412). Elsevier.
Katouzian, H. (2021). The Persians: Ancient, mediaeval, and modern Iran (A. Tayyeb, Trans.). Niloufar Publications. (Original work published 2009)
Khanmohammadi, A., & Mirzaei, H. (2022). Tehran squares sculpture as indelible heritage of modernization (Case study of Hor [Bagh-e-Shah] Square in Tehran). Athar, 43(1), 64-s81. https://athar.richt.ir/article-2-531-en.html
Kissinger, H. (1980). White House Years (H. G. Holl, Trans.). Simon & Schuster Verlag. (Original work published 1979)
Laing, M. (1992). The Shah (A. Roshangar, Trans.). Alborz Publications. (Original work published 1977)
Mashkur, J. (1950). Arnamak-i Artakhshir-i Papakan: Memoirs of King Ardashir, the founder of the Sassanian dynasty: The Pahlavi text. Danesh Bookstore.
Masoudi Nejad, R. (2013). The discursive manifestation of past and present through the spatial organization of the Ashura procession. Space and Culture, 16(2), 133-s160. https://doi.org/10.1177/1206331213475747 
Matin, A. (2019). The Pahlavi era: Iran’s modernization in a global context. In T. Daryaee (Ed.), The Oxford handbook of Iranian history (Sh. Saremi, Trans.). Qoqnoos. (Original work published 2012)
Milani, A. (2015). The Shah (Persian ed.). Persian Circle.
Mirmozaffari Rudsari, H., & Abdollahzade Taraf, A. (2018). Urban design principles of the squares in the first Pahlavi period revisited. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 15(61), 25-s38. https://doi.org/10.22034/bagh.2018.63861 
Mitchell, D. (2000). Cultural geography: A critical introduction. Blackwell.
Mitchell, W. J. T. (2008). Imperial landscape. In T. Oakes & P. L. Price (Eds.), The cultural geography reader (pp. 113-s118). Routledge.
Mohajeri, S. (2015). Louis Kahn’s silent space of critique in Tehran, 1973-s74. Journal of the Society of Architectural Historians, 74(4), 485-s504. https://doi.org/10.1525/jsah.2015.74.4.485 
Mozaffari, A., & Westbrook, N. (2020). Development, architecture, and the formation of heritage in late twentieth-century Iran: A vital past. Manchester University Press. https://www.jstor.org/stable/j.ctv17hm7vt 
Nafisi, S. (1965). Tarikh-e Shahryari-ye Shahanshah Reza Shah Pahlavi. Foroughi Bookstore.
Nahavandi, H., & Bomati, Y. (2013). Mohammad Reza Pahlavi: The last shah (Dadmehr, Trans.). Ketab Corp. (Original work published 2013)
Nöldeke, T. (2021). The Iranian national epic (B. Alavi, Trans.). Negah Publications. (Original work published 1896)
Oakes, T & Price, P. (2008). The cultural geography reader. Routledge. https://books.google.de/books/about/The_Cultural_Geography_Reader.html?id=n26k55xPfqwC&redir_esc=y 
Pahlavi, M. R. (1961). Mission for my country. Pahlavi Publications.
Pahlavi, M. R. (1993). The Shah›s story. Pahlavi Publications. (Original work published 1980)
Panofsky, E. (2016). Meaning in the visual arts (N. Akhavan Aghdam, Trans.). Cheshmeh. (Original work published 1955)
Parsons, A. (1984). The pride and the fall (M. Rastin, Trans.). Haftah. (Original work published 1984)
Till, K. (2003). Places of Memory. In J. Agnew, K. Mitchell, & G. Toal (Eds.), A companion to political geography. Blackwell. https://doi.org/10.1002/9780470998946.ch19 
Wiesehöfer, J. (2004). Ancient Persia (M. Saqibfar, Trans.). Qoqnoos Books. (Original work published 1996)
Zibakalam, S. (2019). Reza Pahlavi, King of Iran. Rowzaneh Publication.
Zonis, M. (1992). Majestic failure: The fall of the Shah (A. Mokhber, Trans.). Tarh-e No. (Original work published 1991)

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما