باغ نظر

بررسی سنت نمونه‌برداری در نگارگری ایرانی - اسلامی بر پایۀ‌ نگاره‌های «جوان زانوزده»

https://doi.org/10.22034/bagh.2025.548634.5906
دوره 22، شماره 152
بهمن 1404
صفحه 73-86
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

کامران سخن پرداز 1
پریسا صحافی اصل 2

1 گروه تاریخ اسلام و هنرهای اسلامی، انستیتو تحصیلات تکمیلی، دانشگاه اوندوکوز مایس، سامسون، ترکیه

2 گروه هنرهای سنتی ترکی، دانشکدۀ هنرهای زیبا، دانشگاه ارجییس، کایسری، ترکیه

چکیده
بیان مسئله: در سنت نگارگری ایرانی، نمونه‌برداری از آثار شاخص استادان نه‌تنها شیوه‌ای رایج، بلکه ابزاری برای انتقال سبک و تداوم مکاتب‌ هنری بوده است. یکی از نمونه‌های برجسته، کهن‌الگوی موسوم به «جوان زانوزده» است که هنرمندان ادوار مختلف از دورۀ صفویان تاکنون بارها از آن به‌صورت خلاقانه نمونه‌برداری کرده‌اند. این پژوهش به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که نمونه‌برداری‌های انجام‌شده از آثار شاخص، چگونه در سنت نگارگری ایرانی - اسلامی قابل تفسیرند؟
هدف پژوهش: این پژوهش در پی آن است با بررسی نمونه‌‌های بازتولیدشدۀ کهن‌الگوی موسوم به «جوان زانوزده» و تحلیل جایگاه آنها در سنت نمونه‌برداری در نگارگری، به علل تقلیدهای انجام‌شده در سنت نگارگری ایرانی - اسلامی دست یابد.
روش پژوهش: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است. بدین منظور ابتدا نسخه‌های نمونه‌برداری‌شده، شناسایی، گردآوری و سپس براساس مقایسۀ سبک‌شناختی و محتوایی تحلیل شده‌اند. جمع‌آوری داده‌ها براساس شیوه‌های اسنادی و کتابخانه‌ای است. 
نتیجه‌گیری: بررسی نگاره‌های «جوان زانوزده» نشان می‌دهد که نمونه‌برداری در سنت نگارگری ایرانی - اسلامی، برخلاف برداشت‌های رایج در نظریه‌های هنر مدرن غربی، صرفاً بازتولید کورکورانۀ آثار پیشینیان نبوده، بلکه فرایندی میان ذهنی، خلاقانه و آموزشی میان هنرمند، استاد و سنت هنری محسوب می‌شده است. نسخه‌های نمونه‌برداری‌شده نه‌تنها محصول نهایی، بلکه محملی برای بازخوانی، بازآفرینی و تفسیر عناصر بصری و معنایی هستند و امکان انتقال سبک‌ها، مکتب‌ها و مفاهیم زیبایی‌شناسانه را فراهم می‌آوردند. هر نسخه با حفظ ساختار اصلی، با تغییرات جزئی در ترکیب‌بندی، رنگ و تزیینات، نشانگر خلاقیت هنرمند و تعامل پویا با سنت پیشین است و بیانگر نقش کارگاه‌ها به‌عنوان مراکز آموزش و ارتقای مهارت‌های هنری است.

کلیدواژه‌ها

هنر، نگارگری ایرانی-اسلامی، سنت نمونه‌برداری، مکتب اصفهان، مینیاتورهای «
جوانان زانوزده»

عنوان مقاله English

An Examination of the Tradition of Model Re-creation in Iranian-Islamic Painting Based on the Miniatures of “The Kneeling Youth”

نویسندگان English

Kamran Sokhanpardaz 1
Parisa Sahafiasl 2
1 Department of Islamic History and Islamic Arts, Graduate Institute, Ondokuz Mayıs University, Samsun, Turkey
2 Turkish Traditional Arts Department, Faculty of Fine Arts, Erciyes University, Kayseri, Turkey
چکیده English

Problem statement: In the Iranian-Islamic painting tradition, re-creating the masterpieces of renowned masters was a widespread practice that enabled the transmission of style and the continuity of artistic schools. Among the most remarkable examples is the archetype “The Kneeling Youth,” which artists have recreated creatively from the Safavid period to the present. This study explores how such re-creations of canonical works can be understood within the tradition of model re-creation in Iranian-Islamic painting.
Research objective: This research aims to investigate the re-created versions of the archetype “The Kneeling Youth” and to analyse their position within the tradition of model re-creation in Iranian-Islamic painting. The ultimate goal is to uncover the aesthetic, pedagogical, and conceptual reasons underlying this sustained artistic practice.
Research method: The study employs a descriptive–analytical approach. Re-created versions of the archetype are identified, documented, and examined through stylistic and thematic comparisons. Data are collected through documentary and library-based sources.
Conclusion: The examination of “The Kneeling Youth” miniatures demonstrates that model re-creation in the Iranian-Islamic painting tradition, contrary to interpretations derived from modern Western art theory, was not a mere mechanical repetition of earlier works. Instead, it represented a creative, dialogical, and pedagogical process involving continuous interaction between the artist, the master, and the artistic tradition. These re-creations functioned as dynamic vehicles for reinterpretation and renewal, facilitating the transmission of visual styles, aesthetic values, and symbolic meanings. While maintaining the essential compositional framework, each version introduced subtle innovations in colour, design, and ornamentation, reflecting the artist’s creativity and intellectual engagement with inherited forms. This tradition emphasises the role of artistic workshops as centres of education, experimentation, and the refinement of creative expression within Iranian-Islamic art.

کلیدواژه‌ها English

  • Art, Iranian&ndash
  • Islamic Painting, Tradition of model re-creation, Isfahan School,&ldquo
  • Kneeling Youth&rdquo
  • Miniatures
بیانی، مهدی. (1345). شرح حال و آثار خوش‌نویسان (ج. 1). انتشارات دانشگاه تهران.
دین‌پرست، ولی. (1390). نقاشان صفوی و انتقال هنر نگارگری ایرانی به عثمانی (اوایل قرن دهم هجری). تاریخ‌نامۀ ایران بعد از اسلام، 3(2)، 59-82.  https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_441.html       
فضل وزیری، شهره و محمدی، رامونا. (1403). مضمون و جایگاه تصویری زنان سالخورده در نگارگری ایران. اولین دورۀ همایش ملی دوسالانۀ پژوهش در هنر اسلامی، اصفهان. https://civilica.com/doc/2224970/ 
کرمی، عباس علی و حجازی، سید علیرضا. (1394). متن‌شناسی قدمگاه انجم در تعزیۀ ایران. متن‌شناسی ادب فارسی، 7(4)، 83-100. https://rpll.ui.ac.ir/article_19436.html 
Aghaie, A. (2022). Authorship and individuality in Isfahan Painting School. Journal of Fine Arts: Visual Arts, 27(1), 29–39. https://doi.org/10.22059/jfava.2021.327984.666768
Al-Buzjani, A. (1979). Bûzcânî’nin hendese çalışmalarından sanatkârın ihtiyaç duyduğu hususlar adlı eseri [Those geometric constructions which are necessary for craftsmen] (S. A. al-Ali, Ed.). SONÇAĞ Akademi. [in Arabic]. https://sl1nk.com/GWQL0
Amirrashed, S. (2019). The achievements of Veli Jan Tabrizi. Journal of Fine Arts: Visual Arts, 24(2), 47–56. https://doi.org/10.22059/jfava.2019.265557.666023
 Ayhan, S. (2018). Gençler, Dervişler, Şiirler: Topkapı Sarayı Hazinesi H. 2158 Numaralı Albüm [Youth, Dervishes, Poems: The Topkapi Palace Treasury Album No. H. 2158] [Doctoral dissertation, İstanbul Üniversites]. Tez. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=gogjSiyDFQKlPIJN1NHK8g&no=St_GKdJLEfdDpzocJERBEA 
Bahramian, R., Hashemi Zarjabad, H., Zarei, A., & Paydarfard, A. (2016). An insight into the golden ratios in miniature painting of Kamal al-Din Behzad in the Timurid era: Case study of the construction of Samarkand Great Mosque image. Negarineh Islamic Art, 3(10), 16–31. https://doi.org/10.22077/nia.2016.775
Bahranipour, A. (2011). The influence of relations of Chinese Ming dynasty with Persian miniature Timurid dynasty on Heart School of painting. Journal of Iranian Islamic Period History, 2(2), 1–24. https://sid.ir/paper/207533/en
Bavandian, A., & Farhangdoust, H. (2022). Explaining the role of Fotovvatnameh in the transcendence of the moral field of Iranian art. Interdisciplinary Research in Persian Language and Literature, 1(1), 117–145. https://doi.org/10.30479/irpli.2021.14753.1016
 Baydar, N. (2017). Kâğıt Sanatları ve Kalender Paşa: I. Ahmed Albümü [Paper arts and Kalender Paşa: The album of Ahmed I] [Doctoral dissertation, Hacettepe Üniversitesi]. Semantic Scholar.  https://sl1nk.com/DGlQT
Benjamin, W. (2018). The work of art in the age of mechanical reproduction. In S. Watson, A. J. Barnes, & K. Bunning (Eds.), A museum studies approach to heritage (pp. 1235–1246). Routledge.
Collaço, G. (2021). ‹World-seizing› albums: Imported paintings from ʿAcem and Hindūstān in an eclectic Ottoman market. Ars Orientalis, 133-187. https://doi.org/10.3998/ARS.13441566.0051.005 
Fausto-Sterling, A. (2000). Sexing the body: Gender politics and the construction of sexuality. Basic Books.
 Fawcett, T. (1997). Art reproductions and authenticity. Art Libraries Journal, 22(2), 20–25. https://doi.org/10.1017/S0307472200010385 
Fazel, S. A., & Chitsazian, A. H. (2012). Sociological Approach to Reza Abbasi‘s Life with Studying Individual Drawings. Negareh Journal, 7(24), 37–50. https://negareh.shahed.ac.ir/article_88.html 
 Foshay, R. (2009). Mimesis in Plato’s Republic and its interpretation by Girard and Gans. Anthropoetics: The Journal of Generative Anthropology, 15(1), 1–16. https://doi.org/10.18848/1447-9508/CGP/v05i02/58254 
 Grethlein, J. (2020). Plato in therapy: A cognitivist reassessment of the Republic›s idea of mimesis. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 78(2), 157–170. https://doi.org/10.1111/jaac.12716 
Jafari Dehkordi, N., & Izadi Dehkordi, M. (2019). Symbolism of footprints in the history of Orient with an emphasis on the image of footprint in Falname Tahmasebi. Journal of Fine Arts: Visual Arts, 24(2), 69–80. https://doi.org/10.22059/jfava.2018.258598.665954
 Jameson, F. (1992). Postmodernism, or the cultural logic of late capitalism. Duke University Press.https://books.google.com/books/about/Postmodernism_or_The_Cultural_Logic_of_L.html?id=oRJ9fh9BK8wC 
Kord Noghani, M., & Salmani, A. (2020). The image as a predictor of thoughts: An interpretation of true and false perspectives in Mohammad Zamani’s paintings. Parseh Journal of Archaeological Studies, 3(10), 149–163. http://dx.doi.org/10.30699/PJAS.3.10.149 
Mehryar, F., Niazi, S., & Rashidi, M. (2021). Symbolic concepts of the miniatures in the story of “Black Gonbad” of Haftpeykar: An analysis of an illustrated manuscript of Khamseh Nezami. Literary Arts, 13(3), 49–64. https://doi.org/10.22108/liar.2021.126396.1953 
Naghieh, S., & Amani, H. (2025). ERRATUM: Discourse study of the formation of Haft Awrang (Seven thrones) Ebrahim Mirza Safavi by Norman Fairclough’s discourse analysis approach. Bagh-e Nazar, 22(142), 83–92. https://doi.org/10.22034/bagh.2025.493725.5721 
 Pitari, P. (2021). The problem of literary truth in Plato’s Republic and Aristotle’s poetics. Literature, 1(1), 14–23. https://doi.org/10.3390/literature1010003 
Roxburgh, D. J. (1998). Disorderly conduct: F. R. Martin and the Bahram Mirza album. In G. Necipoğlu (Ed.), Muqarnas XV: An annual on the visual culture of the Islamic world (pp. 32–57). E. J. Brill. https://www.archnet.org/publications/4681
Sahafiasl, P. (2020a). İbn’ül-Mekarim Hasan’ın Kelile ve Dimne’sindeki minyatürlerde Büyük Selçuklu minyatür sanatının izleri [Traces of Great Seljuk miniature art in the miniatures of Ibn al-Makārim Hasan›s Kalila and Dimna]. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(12), 247–282. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/article/791649 
Sahafiasl, P. (2020b). Büyük Selçuklu minyatür sanatının izleri İbn’ül-Mekarim Hasan’ın Kelile ve Dimne’sindeki minyatürler [Traces of Great Seljuk miniature art in the miniatures of Ibn al-Makārim Hasan›s Kalila and Dimna] [Doctoral dissertation, Ondokuz Mayıs University]. Tek. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=0pk1dVhtjs-XpVNtuM3Sew&no=g0p5RRxXQ9VOfCv7XPjUWQ
 Schaper, E. (1968). Aristotle›s catharsis and aesthetic pleasure. The Philosophical Quarterly, 18(71), 131–143. https://doi.org/10.2307/2217511
Shahkolahi, F., & Afhami, R. (2022). The analytical study of the influence of Kamal al-Din Bihzad›s works on Reza Abbasi›s paintings. Negareh Journal, 17(62), 5–17. https://doi.org/10.22070/negareh.2020.3374.1920
Sheikhi, A., & Gharaee, N. (2016). Visual analysis of angel element in the works of Mahmoud Farshchian. Negarineh Islamic Art, 3(10), 4–15. https://doi.org/10.22077/nia.2016.774 
Specker, E., Fekete, A., Trupp, M. D., & Leder, H. (2023). Is a “real” artwork better than a reproduction? A meta-analysis of the genuineness effect. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 17(3), 294–306. https://doi.org/10.1037/aca0000399
 Waphare, B. B. (2021). Construction of golden spiral and golden rectangle. International Journal of Mathematics Trends and Technology, 67(11), 15–22. 
Weis, F. (2020). How the Persian qalam caused the Chinese brush to break: The Bahram Mirza Album revisited. Muqarnas Online, 37(1), 63–109. https://doi.org/10.1163/22118993-00371P04 
Williams, S. (2025). Beauties and beloveds: Gender representation in Persianate painting [Doctoral dissertation, The University of Michigan]. Deep Blue Documents. https://deepblue.lib.umich.edu/items/55739d7d-3d19-4a5d-bea7-14b6c7bf4aa4 

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما