رویکردهای شکل‌‌گیری مدرسه و الگوهای سازماندهی آن‌‌ها براساس سند تحول بنیادین

دوره 21، شماره 139
دی 1403
صفحه 59-74

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران.

2 استاد تمام معماری و طراحی محیطی، دانشکدۀ معماری وشهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران.

3 کارشناس ارشد معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران.

چکیده
بیان مسئله: اکثر کشورها از جمله ایران، سند تحول آموزشی دارند که با ارئۀ الگوهای محتوایی جدید، تأثیراتی بر ارزش‌‌های آموزشی و ماهیت مدرسه می‌‌گذارد. در بسیاری از کشورها مانند فنلاند، سوئد و استرالیا، مدرسه به آموزش محدود نشده است و با عملکرد اجتماعی خود امکاناتی به جامعۀ اطراف عرضه می‌‌کند. اما در ایران، هنوز مدارس وارد این کارکرد نشده‌‌ و مطالعات اندکی در این زمینه انجام شده است و تصویر روشنی نیز از گونه‌‌بندی مدارس وجود ندارد. این پژوهش در تلاش برای پاسخ به این سؤالات است؛ سؤال اول:  الگوهای محتوایی سند تحول، گونه‌‌بندی مدارس را چطور تحت‌تأثیر قرار می‌‌دهد و چه گونه‌‌هایی از مدارس را توصیه می‌‌کند؟/ سؤال دوم: الگوهای سازماندهی‌‌ هندسی رایج در مدارس چیست و الگوهای محتوایی سند تحول چه الگوهای سازماندهی را می‌‌تواند برای مدارس توصیه کند؟
هدف پژوهش: هدف این پژوهش، گونه‌‌بندی مدارس از نظر محوریت یادگیری و خدمات، فعالیت‌‌ها و کاربری‌‌های الحاقی و سپس تعیین الگوی سازماندهی هندسی متناسب با گونه مدارس است.
روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و به‌لحاظ روش، تحلیلی-استدلالی است. جمع‌‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌‌ای و اسنادی انجام شده است. به‌منظور کنترل روایی و پایایی پژوهش از پرسشنامۀ نخبگانی استفاده شد. ابتدا الگوهای محتوایی از اسناد آموزشی استخراج و از نظر محوریت آموزشی و خدمات و کاربری‌‌های الحاقی تحلیل شدند که منجر به گونه‌‌بندی مدارس شد. در نهایت الگوهایی برای سازماندهی هندسی گونه‌‌ها براساس الگوهای هندسی پرتکرار گروتر تنظیم شد.
نتیجه‌‌گیری: پژوهش مدارس را در قالب پارک‌‌مدرسه، مدارس طبیعت-ورزش-سلامت، مدارس علمی‌‌پژوهشی، فرهنگی، اجتماعی و کارآفرینی گونه‌‌بندی می‌‌کند. مدارس اجتماعی، دسته‌‌بندی کلان گونه‌‌هاست. همچنین، هشت الگوی سازماندهی رایج در میان مدارس شناسایی شد و سازگاری این الگوها با گونه‌‌های شش‌‌گانه از نظر کاربری‌‌های الحاقی و محوریت آموزشی بررسی شد. برای مدارس اجتماعی، الگوی نیمه‌‌پراکنده و نیمه‌‌آزاد تا نیمه‌‌منسجم و نیمه‌‌متراکم و برای سایر مدارس، الگوی نیمه‌‌پراکنده و نیمه‌‌آزاد تا پراکنده و آزاد توصیه می‌‌شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Approaches to the Formation of Schools and Their Organizational Models Based on the Fundamental Transformation Document

نویسندگان English

Mehdi Hamzenejad 1
Mohsen Faizi 2
Hosein Abdolkhaleghi 3
1 Assistant Professor, Department of Architecture, School of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran.
2 Full Professor of Architecture and Environmental Design, Department of Architecture, School of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran.
3 M. A. in Architecture, Department of Architecture, School of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran.
چکیده English

Problem statement: Many countries, including Iran, have developed educational transformation documents that significantly influence educational values and the nature of schools by introducing new content models. In countries such as Finland, Sweden, and Australia, schools are not confined to education but also serve an important social role, offering various resources and services to the surrounding community. However, in Iran, schools have not yet fully embraced this broader function. Research in this area remains limited, and there is no clear or comprehensive classification system for different school types. This research is trying to answer these questions; First question: How do the content models of the Fundamental Transformation Document influence the classification of schools, and what types of schools does it recommend?/ Second question: What are the prevalent geometric organizational models in schools, and what organizational models can the Fundamental Transformation Document recommend?
Research objective: This study aims to classify schools based on their focus on learning, services, activities, and auxiliary functions, and to determine the appropriate geometric organizational models for school types identified in the research.
Research method: This research is applied in terms of objectives and analytical-argumentative in terms of its methods. Data collection was conducted through library and documentary research. To ensure validity and reliability, an expert questionnaire was used. Initially, content models were extracted from educational documents and analyzed based on their focus on education, services, and auxiliary functions, leading to a classification of schools. Geometric organizational models were then set based on frequently occurring patterns of Grutter.
Conclusion: The study places schools into the following categories: park schools, nature-sport-health schools, scientific-research schools, social and cultural schools, and entrepreneurial schools. Social schools represent the broadest category. Eight common organizational patterns were identified. For social schools, a semi-dispersed and semi-free to semi-cohesive and semi-dense pattern is recommended and for other schools, a semi-dispersed and semi-free to scattered and free pattern is recommended.

کلیدواژه‌ها English

  • School
  • Ecosystem social
  • Geometry
  • Design
  • Architecture
برادران ‌حقیر، مریم و نیری‌‌پور، زهرا سادات. (1399). «مدرسۀ صالح» کانون تحقق حیات طیبه با تأکید بر جامعۀ محلی. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 8(14)، 5-25. https://doi.org/10.30497/edus.2020.74740
برنامۀ درسی ملی جمهوری اسلامی ایران. (1399). شورای عالی آموزش و پرورش.
چاوشی، الهام؛ شاه طالبی، بدری و ابراهیم‌زاده دستجردی، رضا. (1399). پژوهش‌‌محوری چندلایه: ارائۀ مدل پارادایمی مدرسۀ پژوهش‌‌محور. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 11(45)، 133-166. https://journals.marvdasht.iau.ir/article_4444.html
حسین‌‌پور، شهره و زین‌‌آبادی، حسن‌‌رضا. (1397). مدرسۀ پژوهش‌‌محور: تدوین و آزمون‌‌ یک الگوی علّی به روش ترکیبی اکتشافی. خانواده و پژوهش، 16(1)، 27-47. http://qjfr.ir/article-1-1001-fa.html
زیرنظام برنامۀ درسی تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. (1399). شورای عالی آموزش و پرورش. https://encr.pw/ampA3 
زیرنظام تأمین فضا، تجهیزات و فناوری نظام تعلیم وتربیت رسمی عمومی. (1395). شورای عالی آموزش و پرورش. https://encr.pw/BWzQx 
زیرنظام راهبری و مدیریت نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی. (1396). شورای عالی آموزش و پرورش. https://encr.pw/mHtc4 
سلیمانی، فرزانه؛ سلیمانی، نادر؛ جمالی، اختر و شعبان‌نژاد خاص، رضا. (1398). ارائۀ مدلی برای توسعۀ مدارس طبیعت در ایران: نظریۀ داده‌بنیاد. مدیریت مدرسه، 7(3)، 103-123. https://doi.org/10.34785/J010.1398.252
سمیع آذر، علیرضا. (1376) تاریخ تحولات مدارس در ایران. سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور. https://encr.pw/NvYKa 
سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. (1390). شورای عالی انقلاب فرهنگی. https://sanadtahavol.ir/2169-2/
عزیزی، محمد‌‌مهدی. (1382). تراکم در شهرسازی، اصول و معیارهای تعیین تراکم شهری. دانشگاه تهران.
عینی‌فر، علیرضا. (1386). نقش غالب الگوهای عام اولیه در طراحی محله‌‌های مسکونی معاصر. هنرهای زیبا، 32(32)، 39-50. https://jhz.ut.ac.ir/article_18865.html
غفرانی، نرگس؛ حسینی، سید رسول و موسی خانی، مرتضی. (1401). طراحی مدل مدرسۀ کارآفرین مبتنی‌بر توسعۀ شایستگی‌های کارآفرینانه در مقطع متوسطه. توسعۀ کارآفرینی، 15(1)، 141-160. https://doi.org/10.22059/jed.2022.332859.653806
گروتر، یورگ‌کورت. (1383). زیبایی‌شناسی در معماری (ترجمۀ جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون). دانشگاه شهید بهشتی. (اثر اصلی منتشرۀ 1987)
مردمی، کریم و ابراهیمی، سیما. (1393). بازی انگیزی، راهبرد طراحی محیط‌های یادگیری. معماری و شهرسازی ایران، 5(1)، 65-74. https://doi.org/10.30475/isau.2015.61984
نایر، پراکاش. (1401). طرحی برای فردا (بازطراحی مدارس برای خلق محیط دانش‌‎آموزمحور) (ترجمۀ سمانه تقدیر). دانشگاه علم و صنعت ایران. (اثر اصلی منتشرۀ 2014) 
نظرپور محمدتقی؛ حیدری، احمد؛ سرمدی و سید مرتضی. (1400). تحلیل و بررسی پیکربندی معماری فضاهای آموزشی مدارس ایرانی- اسلامی: مقایسۀ تطبیقی فضای عمومی و آموزشی در مدارس ایرانی اسلامی و مدل‌های چیدمانی معاصر. تعلیم و تربیت، 37(2)، 147-176. http://qjoe.ir/article-1-3128-fa.html
Cleveland, B., Newton, C., & Bower, I. (2018). The next generation of Australian schools. University of Melbourne. Retrieved July 26, 2023, from https://pursuit.unimelb.edu.au/articles/the-next-generation-of-australian-schools
Deppeler, J., & Aikenz, K. (2020). Responsible innovation in school design – A systematic review. Responsible Innovation, 7(3), 573-597. https://doi.org/10.1080/23299460.2020.1809782
Grant, J. (2006). Planning the good community: New urbanism in theory and practice. Routledge. https://books.google.com/books?id=PCBkZTqChWgC&printsec=copyright#v=onepage&q&f=false
Perkins, B. (2001). Building type basics for elementary and secondary schools. John Wiley & Sons. https://books.google.com/books?id=dp5ft9olf_QC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false